{"id":1185,"date":"2020-11-17T21:29:00","date_gmt":"2020-11-17T20:29:00","guid":{"rendered":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=1185"},"modified":"2020-11-30T08:43:46","modified_gmt":"2020-11-30T07:43:46","slug":"ekspertyza-woda-w-rolnictwie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=1185","title":{"rendered":"2020 – Ekspertyza \u201eWoda w rolnictwie\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Koalicja \u017bywa Ziemia<\/a>
kontakt@koalicjazywaziemia.pl
www.koalicjazywaziemia.pl<\/p>\n\n\n\n

Wydawca
Polski Klub Ekologiczny Ko\u0142o Miejskie w Gliwicach<\/p>\n\n\n\n

Streszczenie ekspertyzy<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wst\u0119p<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Skutki zmiany klimatu b\u0119d\u0105 dla produkcji rolnej w Polsce bardzo dotkliwe. Sektor stoi przed dwoma wa\u017cnymi wyzwaniami \u2013 potrzeb\u0105 redukcji emisji gaz\u00f3w cieplarnianych oraz konieczno\u015bci\u0105 prowadzenia dzia\u0142a\u0144 adaptacyjnych do zachodz\u0105cych zmian klimatycznych. Wymaga\u0107 to b\u0119dzie przedefiniowania podej\u015bcia do produkcji rolnej opartego niemal wy\u0142\u0105cznie o kryterium zysku ekonomicznego. Nowy model rolnictwa w znacznie wi\u0119kszym stopniu musi promowa\u0107 i nagradza\u0107 r\u00f3\u017cnorodne us\u0142ugi ekosystemowe zwi\u0105zane z obszarami wiejskimi i produkcj\u0105 roln\u0105. Przede wszystkim powinien opiera\u0107 si\u0119 na produkcji \u017cywno\u015bci wysokiej jako\u015bci, kt\u00f3ra nie zawiera pozosta\u0142o\u015bci substancji chemicznych stosowanych dzi\u015b powszechnie w uprawie i hodowli, a tak\u017ce na ochronie i wspieraniu r\u00f3\u017cnorodno\u015bci biologicznej, ochronie klimatu i zasob\u00f3w wodnych, czyli przeciwdzia\u0142aniu suszy.<\/p>\n\n\n\n

Woda jest zasobem niezb\u0119dnym do prowadzenia produkcji rolnej, a rolnictwo, kt\u00f3re gospodaruje na 60% powierzchni obszar\u00f3w zlewni, jest g\u0142\u00f3wnym u\u017cytkownikiem zasob\u00f3w wodnych kraju. Odnawialne zasoby wodne pochodz\u0105 z opad\u00f3w, na kt\u00f3rych ilo\u015b\u0107 i rozk\u0142ad nie mamy wp\u0142ywu. Cho\u0107 ilo\u015b\u0107 opad\u00f3w nie zmienia si\u0119 znacz\u0105co od 150 lat, ich rozk\u0142ad sta\u0142 si\u0119 w ostatnich dekadach niekorzystny z punktu widzenia odnawiania si\u0119 zasob\u00f3w wody. Mniej wody pada latem (w sezonie wegetacyjnym), opady maj\u0105 charakter nawalny, powoduj\u0105cy szybki odp\u0142yw wody z terenu zlewni, zim\u0105 za\u015b cz\u0119stsze s\u0105 opady deszczu ni\u017c \u015bniegu.<\/p>\n\n\n\n

W takiej sytuacji kluczowe znaczenie dla dba\u0142o\u015bci o odnawianie zasob\u00f3w wodnych, ich jako\u015b\u0107 i dost\u0119pno\u015b\u0107 (nie tylko dla sektora rolniczego) ma zatrzymywanie, retencjonowanie i spowalnianie odp\u0142ywu wody z terenu zlewni. Ogromnie wa\u017cny jest tak\u017ce wyb\u00f3r modelu produkcji rolnej bowiem od tego, jak przyczyni si\u0119 on do retencjonowania wody na swoje potrzeby przy pomocy ochrony gleby, zwi\u0119kszania jej pojemno\u015bci wodnej, oraz zatrzymywania wody w krajobrazie, zale\u017cy dost\u0119pno\u015b\u0107 wody dla rolnictwa i innych u\u017cytkownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Zlewnia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zlewnia to obszar l\u0105du, z kt\u00f3rego woda sp\u0142ywa do jednego zbiornika, rzeki, jeziora, a czasami terenu podmok\u0142ego. Poszczeg\u00f3lne zlewnie s\u0105 oddzielone od siebie dzia\u0142ami wodnymi czyli umown\u0105 lini\u0105 rozgraniczaj\u0105c\u0105 s\u0105siednie zlewnie lub dorzecza. Zr\u00f3\u017cnicowanie terenu, jego budowa geologiczna oraz pokrycie maj\u0105 kluczowe znaczenie dla mo\u017cliwo\u015bci retencji zlewni. Zlewnie o du\u017cej lesisto\u015bci oraz niskim stopniu przekszta\u0142cenia przez cz\u0142owieka charakteryzuj\u0105 si\u0119 wysok\u0105 retencj\u0105 naturaln\u0105 i stabilnym zasilaniem systemu rzecznego. W takich zlewniach bardzo rzadko wyst\u0119puj\u0105 susze albo powodzie. Natomiast im wy\u017cszy stopie\u0144 przekszta\u0142cenia zlewni, tym poziom retencji jest ni\u017cszy, a system rzeczny bardziej rozregulowany. W zlewniach zmienionych dzia\u0142alno\u015bci\u0105 ludzk\u0105 i tym samym pozbawionych r\u00f3wnowagi hydrologicznej brak opad\u00f3w szybko prowadzi do suszy, a ich nawet niewielki nadmiar powoduje podtopienia lub pow\u00f3d\u017a. Rolnicze u\u017cytkowanie zlewni ma ogromny wp\u0142yw na bilans wodny i stan retencji zlewni rzek. Efektem zmian w zlewniach s\u0105 w znacznym stopniu narastaj\u0105ce problemy z suszami i powodziami, zar\u00f3wno w Polsce, jak i na ca\u0142ym \u015bwiecie.<\/p>\n\n\n\n

Zasoby w\u00f3d i ich wykorzystanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zasoby w\u00f3d s\u0142odkich stanowi\u0105 zaledwie ok. 3% wszystkich zasob\u00f3w w\u00f3d na Ziemi. Ich obj\u0119to\u015b\u0107 jest szacowana na ok. 35 mln km3, z czego ponad 67 % stanowi\u0105 lodowce i pokrywa \u015bnie\u017cna. Druga z istotnych cz\u0119\u015bci zasob\u00f3w w\u00f3d s\u0142odkich zgromadzona jest pod ziemi\u0105 \u2013 w jej g\u0142\u0119bszych warstwach \u2013 i stanowi 29,6% ca\u0142ej obj\u0119to\u015bci w\u00f3d s\u0142odkich. Wody z kt\u00f3rych korzysta cz\u0142owiek \u2013 rzeki, jeziora oraz p\u0142ytkie wody podziemne \u2013 to zaledwie 0,4% zasob\u00f3w w\u00f3d s\u0142odkich. Od 1960 do 2010 roku Europa straci\u0142a 24% odnawialnych zasob\u00f3w wody per capita.<\/p>\n\n\n\n

Polska jest w Europie jednym z najubo\u017cszych w wod\u0119 kraj\u00f3w. W latach 1946-2016, \u015brednia roczna zasob\u00f3w wodnych przypadaj\u0105ca w Europie na g\u0142ow\u0119 mieszka\u0144ca wynosi\u0142a 5000 m3 wody, natomiast w Polsce tylko 1800 m3. W latach o ni\u017cszych opadach mamy do dyspozycji tylko nieco ponad 1100 m3 na osob\u0119, w latach mokrych za\u015b 2600 m3 na osob\u0119. Eksperci zaniepokojeni s\u0105 tendencj\u0105 spadkow\u0105 ilo\u015bci zasob\u00f3w wodnych w Polsce. Pr\u00f3g 1700 m3\/os jest granic\u0105 \u201estresu wodnego\u201d czyli zagro\u017cenia deficytem wody.<\/p>\n\n\n\n

W Polsce \u015brednia warto\u015b\u0107 ca\u0142kowitych opad\u00f3w rocznych wynosi ok 196 km3. Z tej obj\u0119to\u015bci oko\u0142o 28% odp\u0142ywa systemami rzecznymi w nast\u0119puj\u0105cych proporcjach: dorzecze Wis\u0142y (55% rocznego odp\u0142ywu), dorzecze Odry (25%), rzeki Przymorza (9,5%) i pozosta\u0142e zlewnie (11,5%). Dop\u0142yw spoza granic kraju stanowi 12,6 % ca\u0142kowitych zasob\u00f3w w\u00f3d p\u0142yn\u0105cych. Pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 wody z opad\u00f3w ulega wyparowaniu. Obecnie przez mniej wi\u0119cej 3\/4 roku w ilo\u015bci oko\u0142o 60%. Reszta wody opadowej (oko\u0142o 20%) infiltruje zasilaj\u0105c zasoby w\u00f3d podziemnych. Odnowienie si\u0119 pierwszej warstwy w\u00f3d podziemnych, tej z kt\u00f3rej korzysta cz\u0142owiek, trwa \u015brednio 3 lata.<\/p>\n\n\n\n

Susza i pow\u00f3d\u017a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W zwi\u0105zku z zauwa\u017calnymi skutkami zmiany klimatu w naszym kraju, konieczna jest rewizja podej\u015bcia do gospodarowania wodami. Sytuacj\u0119 pogarsza fakt, \u017ce roczny cykl opadowy w naszej szeroko\u015bci geograficznej jest niekorzystny \u2013 ro\u015bnie przewaga parowania nad opadem w okresie wegetacyjnym. Ponad 60% opad\u00f3w przypada na okres o wi\u0119kszym parowaniu wody (60%), za\u015b w okresie o ni\u017cszej warto\u015bci parowania (wynosz\u0105cej 50%) mamy oko\u0142o 40% opad\u00f3w rocznych. Taki uk\u0142ad powoduje, \u017ce wraz ze zmian\u0105 klimatu bardziej wzrasta w naszym kraju zagro\u017cenie susz\u0105 ni\u017c powodziami.<\/p>\n\n\n\n

Retencjonowanie wody w danej zlewni zale\u017cy od czynnik\u00f3w naturalnych, takich jak ukszta\u0142towanie terenu, rodzaj gleby, a tak\u017ce od czynnik\u00f3w antropogenicznych, czyli form zagospodarowania terenu oraz zabudowy hydrotechnicznej zlewni przez cz\u0142owieka. Kluczowe dla ochrony zasob\u00f3w wodnych i stabilnego funkcjonowania zlewni jest zachowanie w\u0142a\u015bciwej proporcji pomi\u0119dzy terenem przekszta\u0142conym a obszarami podmok\u0142ymi, le\u015bnymi i naturalnymi dolinami rzecznymi, kt\u00f3re poprawiaj\u0105 naturaln\u0105 retencj\u0119 i tym samym zwi\u0119kszaj\u0105 odporno\u015b\u0107 zlewni na brak opad\u00f3w. Niestety w planowaniu zagospodarowania przestrzennego w Polsce najcz\u0119\u015bciej nie uwzgl\u0119dnia si\u0119 pozostawienia teren\u00f3w zalewowych i tworzy na nich np. infrastruktur\u0119 mieszkaniow\u0105, cz\u0119sto nawet wiedz\u0105c, \u017ce s\u0105 to miejsca, w kt\u00f3rych regularnie i od dawna dochodzi\u0142o do podtopie\u0144 czy powodzi. Mimo \u017ce powodzie budz\u0105 du\u017cy niepok\u00f3j spo\u0142eczny, w Polsce znacznie wi\u0119kszym problemem jest brak wody, nie jej nadmiar.<\/p>\n\n\n\n

Melioracje i prace utrzymaniowe na ciekach<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W drugiej po\u0142owie XX wieku realizowano w Polsce melioracje zgodnie z koncepcj\u0105 tzw. rolnictwa odwodnieniowego. Osuszenie teren\u00f3w podmok\u0142ych i odprowadzenie nadmiaru wody z p\u00f3l by\u0142o szybkim sposobem zwi\u0119kszenia area\u0142u upraw. Melioracje powinny prowadzi\u0107 do poprawy stosunk\u00f3w wodnych na danym terenie, a dzi\u0119ki temu u\u0142atwia\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 rolnicz\u0105. System row\u00f3w i kana\u0142\u00f3w powinien by\u0107 zbudowany tak by odprowadza\u0107 wod\u0119 w okresie jej nadmiaru lub zatrzymywa\u0107 j\u0105 w czasie niedoboru za pomoc\u0105 zamykania zastawek i jaz\u00f3w. W praktyce jednak melioracje dzia\u0142aj\u0105 wy\u0142\u0105cznie przyspieszaj\u0105c odp\u0142yw w\u00f3d z terenu zlewni, co przyczynia si\u0119 do wyst\u0105pienia suszy w okresach, w kt\u00f3rych opad\u00f3w jest mniej, natomiast w sytuacji nawet kr\u00f3tkotrwa\u0142ych, ale nawalnych deszczy prowadzi do zala\u0144, wezbra\u0144 i podtopie\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Problem pog\u0142\u0119bi\u0142 si\u0119 po akcesji Polski do UE z uwagi na presj\u0119 na szybkie wydatkowanie unijnych \u015brodk\u00f3w na inwestycje hydrotechniczne. Najcz\u0119\u015bciej by\u0142y to melioracje, regulacje ciek\u00f3w i prowadzenie na nich prac utrzymaniowych, przy czym nie analizowano rzetelnie ani potrzeby ich wykonania, ani ich konsekwencji \u015brodowiskowych. Brak prawnego obowi\u0105zku prowadzenia rejestru tych inwestycji powoduje, \u017ce nie wiemy, ile dok\u0142adnie zosta\u0142o przeprowadzonych inwestycji hydrotechnicznych. Nie znamy te\u017c ich ca\u0142kowitego, negatywnego oddzia\u0142ywania na zasoby wody w Polsce. Nale\u017cy natychmiast podj\u0105\u0107 dzia\u0142ania, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0105 zahamowanie i napraw\u0119 szk\u00f3d wyrz\u0105dzanych w zasobach wodnych kraju. Powinny one polega\u0107 na likwidacji system\u00f3w melioracyjnych lub w\u0142a\u015bciwym zarz\u0105dzaniu nimi, a tak\u017ce renaturyzacji koryt ciek\u00f3w i rzek. To daje szans\u0119 na podniesienie zwierciad\u0142a wody i odzyskanie cz\u0119\u015bci pojemno\u015bci retencyjnej skuteczniej i szybciej ni\u017c budowa nawet kilku du\u017cych zbiornik\u00f3w retencyjnych.<\/p>\n\n\n\n

Retencja krajobrazowa i glebowa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najwi\u0119kszy potencja\u0142 retencjonowania wody (jej odzyskiwania i zatrzymywania) maj\u0105 sam obszar zlewni oraz znajduj\u0105ce si\u0119 na nim gleby. Nie s\u0105 to zatem cieki \u2013 naturalne czy sztuczne \u2013 z kt\u00f3rych wod\u0119 trudno wr\u00f3ci\u0107 na pola. Woda mo\u017ce by\u0107 zatrzymywana w krajobrazie na wiele sposob\u00f3w. Sta\u0142e pokrycie grunt\u00f3w ro\u015blinno\u015bci\u0105 (zadrzewienia, trwa\u0142e u\u017cytki zielone, mi\u0119dzyplony, poplony, mulczowanie), zachowywanie teren\u00f3w podmok\u0142ych czy pas\u00f3w zadrzewie\u0144 sprzyj\u0105 spowolnianiu jej odp\u0142ywu. Ogromy potencja\u0142 retencyjny ma tak\u017ce sama gleba. Od jej napowietrzenia i zawarto\u015bci materii organicznej zale\u017cy, ile wody zdo\u0142a zatrzyma\u0107. Gleba bogata w materi\u0119 organiczn\u0105 ma tak\u017ce struktur\u0119, kt\u00f3ra pozwala na infiltrowanie wody w g\u0142\u0105b profilu glebowego i odnawianie zasob\u00f3w w\u00f3d podziemnych. Dbanie o \u017cyzno\u015b\u0107 gleby i jej stosunki wodno-powietrzne za pomoc\u0105 zr\u00f3\u017cnicowanego p\u0142odozmianu, ograniczonej orki i gospodarki w oparciu o nawozy naturalne (a nie mineralne) jest podstaw\u0105 zwi\u0119kszania mo\u017cliwo\u015bci retencjonowania wody.<\/p>\n\n\n\n

W sytuacji silnego przekszta\u0142cenia zlewni przyspieszaj\u0105cego odp\u0142yw wody, cennym zasobem staje si\u0119 woda zretencjonowana przez bobry. Budowanie przez nie tam, dzi\u0119ki kt\u00f3rym spowolniony zostaje sp\u0142yw wody i tworz\u0105 si\u0119 rozlewiska, poprawia lokalne stosunki wodne i uwilgotnienie gleb wok\u00f3\u0142. Instrumenty finansowe rekompensuj\u0105ce rolnikom straty wynikaj\u0105ce z odst\u0105pienia od u\u017cytkowania teren\u00f3w zalewowych \u2013 czy to na skutek prac in\u017cynieryjnych bobr\u00f3w (tzw. pakiety bobrowe) czy te\u017c w zwi\u0105zku z okresowym nadmiarem wody na ich terenie \u2013 pozwoli\u0142yby retencjonowa\u0107 wod\u0119 w efektywny, naturalny spos\u00f3b, w dodatku lokalnie i bez kosztownych inwestycji.<\/p>\n\n\n\n

Zasoby wody dla rolnictwa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rolnictwo wykorzystuje oko\u0142o 70% odnawialnych zasob\u00f3w wodnych. Na drugim miejscu jest przemys\u0142 (20%), a dopiero na trzecim wykorzystanie wody na cele komunalne (10%). Podzia\u0142 ten jest cz\u0119sto mylony z wykorzystaniem w\u00f3d z poboru. W przypadku w\u00f3d pobieranych 70% z nich wykorzystuje przemys\u0142, 20% gospodarka komunalna, a jedynie oko\u0142o 10% wykorzystywane jest w rolnictwie i le\u015bnictwie. Pob\u00f3r w\u00f3d powierzchniowych i podziemnych w Polsce wynosi ok. 12 km\u00b3\/rok, co stanowi 20% zasob\u00f3w w\u00f3d p\u0142yn\u0105cych, w stosunku do warto\u015bci ca\u0142kowitego odp\u0142ywu na poziomie oko\u0142o 61 km\u00b3\/rok.<\/p>\n\n\n\n

Wiedza na temat skali wykorzystania wody, w tym jej poboru oraz analizowanie tych danych, jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cne z uwagi na prognozowany wzrost wykorzystania nawodnie\u0144 w produkcji rolnej. Je\u017celi maj\u0105 by\u0107 one wspierane dofinansowaniem ze \u015brodk\u00f3w krajowych lub unijnych, to konieczna jest ich racjonalizacja w oparciu o dok\u0142adn\u0105 ocen\u0119 potrzeb wodnych ro\u015blin i uwilgotnienia gleby. Niezb\u0119dny jest r\u00f3wnie\u017c precyzyjny i skuteczny monitoring poboru w\u00f3d do nawodnie\u0144 oraz solidarne podej\u015bcie do u\u017cycia wody w tym celu.<\/p>\n\n\n\n

Ryzykowne jest r\u00f3wnie\u017c rozwa\u017canie mo\u017cliwo\u015bci wykorzystania do nawodnie\u0144 w\u00f3d g\u0142\u0119binowych. Ich zasoby oraz tempo odnawiania si\u0119 nie s\u0105 w pe\u0142ni rozpoznane, a ponadto stanowi\u0105 one g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o wody pitnej, st\u0105d ich u\u017cytkowanie do nawodnie\u0144 wydaje si\u0119 lekkomy\u015blne i nieracjonalne.<\/p>\n\n\n\n

Niestety, w Polsce do tej pory nie zosta\u0142a utworzona stra\u017c \u015brodowiskowa czyli instytucja wyspecjalizowana w wykrywaniu i \u015bciganiu wykrocze\u0144 oraz przest\u0119pstw przeciwko \u015brodowisku, w tym zasob\u00f3w wodnych. Jej dzia\u0142anie powinno dotyczy\u0107 czyn\u00f3w zabronionych zwi\u0105zanych zar\u00f3wno z nielegalnym poborem wody, jak r\u00f3wnie\u017c z jej zanieczyszczeniem. Problemem jest r\u00f3wnie\u017c nadmierny pob\u00f3r wody przez niekt\u00f3rych u\u017cytkownik\u00f3w, kt\u00f3ry przy braku monitorowania przep\u0142yw\u00f3w mo\u017ce doprowadzi\u0107 do ca\u0142kowitego wysuszenia cieku.<\/p>\n\n\n\n

Ochrona zasob\u00f3w wodnych w kontek\u015bcie rolnictwa wymaga tak\u017ce uwzgl\u0119dnienia kwestii dba\u0142o\u015bci o jako\u015b\u0107 w\u00f3d. Im wi\u0119ksze wykorzystanie nawoz\u00f3w sztucznych, \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin i antybiotyk\u00f3w w produkcji rolnej, tym wi\u0119ksze zanieczyszczenie wody. Nadmierne w stosunku do zapotrzebowania ro\u015blin nawo\u017cenie p\u00f3l nawozami mineralnymi powoduje przedostawanie si\u0119 niewykorzystanych biogen\u00f3w (g\u0142\u00f3wnie zwi\u0105zk\u00f3w fosforu i azotu) do w\u00f3d \u015br\u00f3dl\u0105dowych, a nast\u0119pnie do Ba\u0142tyku. Biogeny powoduj\u0105 eutrofizacj\u0119 (prze\u017cy\u017anienie) w\u00f3d skutkuj\u0105c\u0105 gwa\u0142townym wzrostem ro\u015blinno\u015bci wodnej. Nast\u0119pnie obumiera ona i zaczyna si\u0119 rozk\u0142ada\u0107 wyczerpuj\u0105c ca\u0142y dost\u0119pny w wodzie tlen, co jest \u015bmiertelnie niebezpieczne dla organizm\u00f3w wodnych. Zagro\u017ceniem dla jako\u015bci w\u00f3d jest r\u00f3wnie\u017c \u017ale dzia\u0142aj\u0105cy system oczyszczania \u015bciek\u00f3w komunalnych oraz brak wydajnego monitoringu odprowadzania \u015bciek\u00f3w do w\u00f3d. To samo dotyczy akwakultury, w kt\u00f3rej dochodzi cz\u0119sto do braku dostosowania wielko\u015bci produkcji do pojemno\u015bci ekosystem\u00f3w wodnych, do kt\u00f3rych hodowcy odprowadzaj\u0105 pe\u0142ne zanieczyszcze\u0144 wody poprodukcyjne.<\/p>\n\n\n\n

Finansowanie ochrony zasob\u00f3w wodnych w rolnictwie i wspierany model rolnictwa<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Aby skutecznie chroni\u0107 obszary cenne przyrodniczo na terenach wiejskich, nale\u017cy bezwzgl\u0119dnie zmieni\u0107 zasady przyznawania p\u0142atno\u015bci rolno\u015brodowiskowo-klimatycznych. Zmiana ta powinna polega\u0107 na odej\u015bciu od finansowania dzia\u0142a\u0144 podejmowanych przez rolnika bez monitorowania ich rezultatu. Zamiast tego, wsparcie finansowe powinno by\u0107 uzale\u017cnione od uzyskania i utrzymania rezultat\u00f3w \u015brodowiskowych. Takie rozwi\u0105zania obowi\u0105zuj\u0105 w innych pa\u0144stwach UE. Koalicja \u201eRolnictwo dla Przyrody\u201d zaleca mi\u0119dzy innymi wprowadzenie do Krajowego Planu Strategicznego WPR 2021-2027 nowych dzia\u0142a\u0144 na rzecz retencjonowania wody, np. paludikultury oraz pakietu \u201ewysoka woda\u201d. Rolnicy powinni otrzymywa\u0107 rekompensat\u0119 za pozostawienie 10% powierzchni gospodarstwa \u201edla natury\u201d czyli np. w\u0142a\u015bnie pod obszary podmok\u0142e, pasy zadrzewie\u0144 lub strefy buforowe przy ciekach, jako miejsca przyczyniaj\u0105ce si\u0119 do ochrony ilo\u015bci i jako\u015bci wody.<\/p>\n\n\n\n

Dla dba\u0142o\u015bci o dost\u0119pno\u015b\u0107 zasob\u00f3w wodnych istotne jest r\u00f3wnie\u017c, jaki model rolnictwa (a tak\u017ce produkowanej przez nie \u017cywno\u015bci) uzyskuje wsparcie finansowe. Przemys\u0142owa uprawa wysokobia\u0142kowych ro\u015blin do produkcji paszy przeznaczonych do karmienia zwierz\u0105t na eksport \u2013 Polska jest istotnym producentem drobiu i wieprzowiny w Europie \u2013 poch\u0142ania wielkie ilo\u015bci wody i wyja\u0142awia gleb\u0119. Monokulturowe uprawy, w kt\u00f3rych stosuje si\u0119 znaczne ilo\u015bci nawoz\u00f3w mineralnych i chemicznych \u015brodk\u00f3w ochrony ro\u015blin generuj\u0105 gigantyczne zanieczyszczenia. Podobnie przemys\u0142owa produkcja zwierz\u0119ca. Wobec zmiany klimatu, kt\u00f3ra powoduje zmniejszenie si\u0119 dost\u0119pno\u015bci wody dla wszystkich u\u017cytkownik\u00f3w (a przede wszystkim dla spo\u0142ecze\u0144stwa), nale\u017cy rozwa\u017cy\u0107 czy sta\u0107 nas \u2013 w wymiarze ekologicznym, spo\u0142ecznym i ekonomicznym \u2013 na wspieranie tego modelu produkcji.<\/p>\n\n\n\n

Us\u0142ugi ekosystemowe i dobra publiczne<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Us\u0142ugi ekosystemowe to zjawiska i procesy niezb\u0119dne dla podtrzymania \u017cycia na Ziemi. S\u0105 \u015bwiadczone przez zdrowe ekosystemy. Regulacja proces\u00f3w glebowych, procesy oczyszczania, stabilizacja warunk\u00f3w pogodowych i klimatu czy dynamika wsp\u00f3\u0142oddzia\u0142ywania organizm\u00f3w w uk\u0142adach biologicznych to tylko kilka zjawisk, kt\u00f3re warunkuj\u0105 nasze biologiczne przetrwanie. Ca\u0142a przyroda, w tym tak\u017ce dost\u0119pno\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 wody, ma podstawowe znaczenie dla mo\u017cliwo\u015bci \u015bwiadczenia us\u0142ug ekosystemowych przez rolnictwo i obszary wiejskie. Grono beneficjent\u00f3w us\u0142ug zwi\u0105zanych z wod\u0105 jest szerokie i zr\u00f3\u017cnicowane, a koncepcja us\u0142ug ekosystemowych pozwala oszacowa\u0107 zysk z ochrony wody w krajobrazie z punktu widzenia innych sektor\u00f3w gospodarki, a tak\u017ce spo\u0142ecze\u0144stwa. To zr\u00f3\u017cnicowanie potencjalnych zysk\u00f3w i strat z punktu widzenia r\u00f3\u017cnych u\u017cytkownik\u00f3w zasob\u00f3w wodnych nale\u017cy bra\u0107 pod uwag\u0119 przy podejmowaniu decyzji dotycz\u0105cych gospodarowania wod\u0105 w Polsce. Obszary wiejskie mog\u0105 dostarcza\u0107 d\u00f3br publicznych r\u00f3\u017cnego typu i by\u0107 za to wynagradzane. Ochrona krajowych zasob\u00f3w wodnych jest takim dobrem, mi\u0119dzy innymi dlatego, \u017ce od ilo\u015bci i jako\u015bci w\u00f3d zale\u017cna jest trwa\u0142o\u015b\u0107 produkcji rolnej, a w konsekwencji bezpiecze\u0144stwo \u017cywno\u015bciowe kraju.<\/p>\n\n\n\n

Woda nie jest niezb\u0119dna jedynie dla bezpiecze\u0144stwa \u017cywno\u015bciowego. Brak wody jest zagro\u017ceniem dla zdrowia, \u017cycia i trwa\u0142o\u015bci porz\u0105dku publicznego. Jeste\u015bmy europejskim krajem z niskimi zasobami wody w przeliczeniu na jednego mieszka\u0144ca. Nak\u0142ada si\u0119 na to strategia gospodarowania wod\u0105, kt\u00f3r\u0105 prowadzimy od 100 lat: umo\u017cliwi\u0107 opadom jak najszybszy sp\u0142yw do morza. L\u0119k przed powt\u00f3rk\u0105 powodzi, jaka zdarzy\u0142a si\u0119 w 1934 czy powojenna potrzeba zwi\u0119kszania upraw s\u0105 drobnymi problemami wobec zagro\u017cenia, przed kt\u00f3rym stoimy dzi\u015b. Mamy zanieczyszczone rzeki odprowadzaj\u0105ce wod\u0119 do Ba\u0142tyku, w kt\u00f3rym martwe strefy stanowi\u0105 ju\u017c 17% powierzchni, utrat\u0119 bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci na niespotykan\u0105 skal\u0119 i trwaj\u0105c\u0105 od wielu lat susz\u0119 rolnicz\u0105, praktycznie na obszarze ca\u0142ego kraju. Na to wszystko nak\u0142ada si\u0119 katastrofa klimatyczna \u2013 zimy ju\u017c nie takie jak dawniej, a wiosna szybko przechodzi w lato, jak w jednym z artyku\u0142\u00f3w opisuje swoje rolnicze obserwacje Robert Kuryluk. Zamiast my\u015ble\u0107 o systemowych i m\u0105drych zmianach, si\u0119gamy po rozwi\u0105zania kr\u00f3tkowzroczne i niezwykle ryzykowne \u2013 wody g\u0142\u0119binowe s\u0105 nasz\u0105 rezerw\u0105 wody pitnej. W\u0142a\u015bnie dlatego, je\u017celi nie zmienimy sposobu gospodarowania w rolnictwie, nie b\u0119dziemy retencjonowa\u0107 wody w glebie, renaturyzowa\u0107 przekszta\u0142conych system\u00f3w rzecznych i osuszonych dolin, a tak\u017ce nie zaczniemy stosowa\u0107 praktyk rolnych, kt\u00f3re zatrzymuj\u0105 wod\u0119 w glebie, nie b\u0119dzie wody dla rolnictwa i nie b\u0119dzie wody ani dla gospodarki, ani dla spo\u0142ecze\u0144stwa. Ta ekspertyza powsta\u0142a, aby nam to u\u015bwiadomi\u0107 i umo\u017cliwi\u0107 podj\u0119cie w\u0142a\u015bciwych decyzji.<\/p>\n\n\n\n

<\/object>