O UDOST\u0118PNIENIE INFORMACJI O \u015aRODOWISKU I JEGO OCHRONIE<\/strong><\/p>\n\n\n\n Na podstawie art. 8 ustawy z dnia 3 pa\u017adziernika 2008 r. ustawy o udost\u0119pnianiu informacji o \u015brodowisku i jego ochronie, udziale spo\u0142ecze\u0144stwa w ochronie \u015brodowiska oraz o ocenach oddzia\u0142ywania na \u015brodowisko (t.j. Dz.U. 2017, poz. 1405 z p\u00f3\u017an. zm.), zwracam si\u0119 z pro\u015bb\u0105 o udzielenie informacji w zakresie rekultywacji jeziora Budziszewskiego i Rogo\u017ano<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n WST\u0118P<\/strong><\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re z poni\u017cszych zapyta\u0144 by\u0142y ju\u017c przes\u0142ane w pi\u015bmie <\/a>z dnia 26.08.2020 r do Burmistrza Rogo\u017ana jednak w przes\u0142anej odpowiedzi <\/a>z dnia 14.12.2020 (znak:OR.152.6.2020) nie znaleziono wyczerpuj\u0105cej informacji w zakresie poni\u017cszych pyta\u0144.<\/p>\n\n\n\n Pocz\u0105tkowo w 2017 roku rozpocz\u0119to rekultywacj\u0119, jednak firm\u0119 wybrano bez przetargu a pierwsze zabiegi wykonano bez pozwolenia wodnoprawnego. Zapytanie ofertowe na przeprowadzenie rekultywacji po\u0142o\u017conych na terenie Gminy Rogo\u017ano Jeziora Rogo\u017ano i Jeziora Budziszewskiego<\/a> wykonano dopiero w 2019 roku. Jest ono tak sformu\u0142owane, \u017ce wskazuje dok\u0142adnie metod\u0119, kt\u00f3ra realizowana jest jedynie przez firm\u0119 Aerator (spo\u015br\u00f3d wszystkich firm og\u00f3lnie znanych realizuj\u0105cych rekultywacj\u0119 jezior). Wprowadzenie w zapytaniu ofertowym kryterium terminu \u201ewykonania zabiegu mobilnej inaktywacji fosforu\u201d czy \u201careacji pulweryzacyjnej\u201d nie jest zwi\u0105zane z przedmiotem zam\u00f3wienia, narusza uczciw\u0105 konkurencj\u0119 i r\u00f3wne traktowanie wykonawc\u00f3w<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Zapytanie ofertowe zosta\u0142o przygotowane na podstawie wcze\u015bniej przygotowanego operatu wodnoprawnego wydanego dnia 29.12.2017 r. (znak: DSR1.7322.174.2017). Operat wodnoprawny<\/a> na przeprowadzenie rekultywacji, tak\u017ce jest tak przygotowany, \u017ce wskazuje konkretn\u0105 metod\u0119 rekultywacji, kt\u00f3ra realizowana jest jedynie przez firm\u0119 Aerator spo\u015br\u00f3d wszystkich firm og\u00f3lnie znanych realizuj\u0105cych rekultywacj\u0119 jezior. W operacie tym zapisane s\u0105 mi\u0119dzy innymi takie sformu\u0142owania jak \u201eMobilna aeracja pulweryzacyjna z precyzyjna inaktywacj\u0105 fosforu\u201d.<\/p>\n\n\n\n PYTANIA<\/strong><\/p>\n\n\n\n Takie dobranie prowadzi do tego, \u017ce te osoby oceniaj\u0105 same siebie – czyli skuteczno\u015b\u0107 wykonanej rekultywacji oceniaj\u0105 osoby, kt\u00f3re wcze\u015bniej wskaza\u0142y metod\u0119 oraz firm\u0119 do jej realizacji.<\/p>\n\n\n\n Wiele ze \u017ar\u00f3de\u0142 zanieczyszcze\u0144 w\u00f3d na terenie gminy Rogo\u017ano oraz ich przyczyny zosta\u0142y opisane mi\u0119dzy innymi w poni\u017cszych dokumentach:<\/p>\n\n\n\n – \u201eJako\u015b\u0107 w\u00f3d rzeki We\u0142ny w Rogo\u017anie w sezonie wegetacyjnym 2013: analiza zagro\u017ce\u0144 dla rzeki w obr\u0119bie miasta\u201d (2014) Autor: Mi\u0142osz Sprawka<\/a>, Praca magisterska wykonana w Zak\u0142adzie Ochrony W\u00f3d Instytutu Biologii \u015arodowiska Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza pod kierunkiem dr Tomasza Joniaka,<\/p>\n\n\n\n – Diagnoza stanu \u015brodowiska przyrodniczego w obszarze Natura 2000 \u201eDolina We\u0142ny\u201d wraz z okre\u015bleniem wytycznych do zastosowania w praktyce (2013) Autorzy: Maciej G\u0105bka, Emilia Jakubas<\/a>,<\/p>\n\n\n\n – \u201eUwagi cz\u0142onk\u00f3w Stowarzyszenie Jezioro Rogozi\u0144skie oraz mieszka\u0144c\u00f3w Rogo\u017ana o stanie jezior znajduj\u0105cych si\u0119 na terenie gminy Rogo\u017ano\u201d<\/a> dokument zosta\u0142 przekazany uczestnikom konferencji naukowej w Rogo\u017anie po\u015bwi\u0119conej czysto\u015bci jezior dnia 31.01.2017 – jeszcze przed rozpocz\u0119ciem rekultywacji jezior,<\/p>\n\n\n\n – \u201eMonitoring jako\u015bci w\u00f3d i osad\u00f3w dennych jeziora Rogo\u017ano i jeziora Budziszewskiego \u2013 etap I\u201d (wykonywany w roku 2017 i 2018) autorstwa dr Renaty Dondajewskiej oraz prof. dr hab. Ryszarda Go\u0142dyna z UAM<\/a>.<\/p>\n\n\n\n Dr hab. in\u017c. Julita Dunalska, prof. UWM i jeden z najwi\u0119kszych autorytet\u00f3w w Polsce specjalizuj\u0105cych si\u0119 w dziedzinie ochrony w\u00f3d, w jednym ze swoich ostatnich opracowa\u0144 z 2019 roku \u2013 \u201eRekultywacja jezior teoria i praktyka\u201d<\/a> pisze: Przeprowadzenie efektywnej rekultywacji stanowi du\u017ce wyzwanie, bowiem wymaga nie tylko sprawdzonych metod technicznych ale r\u00f3wnie\u017c zintegrowanej strategii oraz zaanga\u017cowania wielu os\u00f3b i instytucji. Dzia\u0142ania ochronne i rekultywacyjne musz\u0105 dotyczy\u0107 zar\u00f3wno zlewni, jak i misy jeziorowej, a tak\u017ce czynnik\u00f3w spo\u0142eczno-kulturowych oraz politycznych, kt\u00f3re maj\u0105 wp\u0142yw na rozw\u00f3j, wdra\u017canie i monitorowanie dzia\u0142a\u0144 zwi\u0105zanych z odnow\u0105 jezior. Pomimo kilku metod rekultywacji zastosowanych na Jeziorze E\u0142ckim oraz Jeziorze Wolszty\u0144skim, pozytywne efekty by\u0142y kr\u00f3tkotrwa\u0142e. Fakt, i\u017c samo wdro\u017cenie technicznych rozwi\u0105za\u0144 nie daje gwarancji sukcesu potwierdzaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c dane literaturowe (Cooke i in.2005; Hamilton i Dada 2016; Mackay i in. 2014, Moss i in. 2002). G\u0142\u00f3wn\u0105 przyczyn\u0105 jest wci\u0105\u017c zbyt du\u017cy \u0142adunek biogen\u00f3w pochodz\u0105cy ze \u017ar\u00f3de\u0142 zewn\u0119trznych. Poprawa jako\u015bci wody w Jeziorze D\u0142ugim w Olsztynie to przede wszystkim efekt odci\u0119cia zewn\u0119trznych \u017ar\u00f3de\u0142 zanieczyszcze\u0144, a nast\u0119pnie wieloletnia rekultywacja pod kontrol\u0105 wykwalifikowanej kadry naukowej. Bardzo cz\u0119sto, co pokaza\u0142 przyk\u0142ad jezior: E\u0142ckiego i Wolszty\u0144skiego, po uregulowaniu gospodarki wodno-\u015bciekowej w zlewniach, ogromnym problemem staj\u0105 si\u0119 \u015bcieki opadowe i roztopowe oraz tzw. \u201eczynnik ludzki\u201d czyli \u015bwiadome zanieczyszczanie w\u00f3d przez na przyk\u0142ad nielegalne odprowadzanie \u015bciek\u00f3w lub nie\u015bwiadome dzia\u0142ania wynikaj\u0105ce z braku edukacji na temat funkcjonowania ekosystem\u00f3w wodnych. Planuj\u0105c dzia\u0142ania rekultywacyjne w misie jeziorowej, nale\u017cy w pierwszej kolejno\u015bci odci\u0105\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a zanieczyszcze\u0144 w zlewni. Liczne badania wskazuj\u0105, \u017ce niezwykle trudnymi do wyeliminowania s\u0105 zanieczyszczenia rozproszone, pochodz\u0105ce z miejscowo\u015bci pozbawionych kanalizacji zbiorczej i przedostaj\u0105ce si\u0119 do jezior poprzez gleb\u0119, wody gruntowe, rowy melioracyjne, wskutek niew\u0142a\u015bciwego u\u017cytkowania szamb itp. Powa\u017cny problem stanowi\u0105 zanieczyszczenia obszarowe zwi\u0105zane g\u0142\u00f3wnie z zanieczyszczeniami pochodzenia rolniczego, a ich likwidacja wymaga zastosowania r\u00f3\u017cnorodnych metod przystosowanych do poszczeg\u00f3lnych zlewni, ich cech fizjograficznych, glebowych, aktualnego zagospodarowania oraz stosunk\u00f3w hydrograficznych (Grabowska i in. 2014, Fraterrigo i Downing 2008, Malmaeus i H\u00e5kanson 2004). Szczeg\u00f3lnie w jeziorach miejskich, kt\u00f3re przez lata by\u0142y odbiornikami \u015bciek\u00f3w, teoretycznie niewyczerpalnym magazynem substancji biogennych s\u0105 osady denne (S\u00f8ndergaard i in. 2003, Welch i Cooke 2005). Wa\u017cnym elementem dzia\u0142a\u0144 rekultywacyjnych, powinna by\u0107 r\u00f3wnie\u017c kontrola a nast\u0119pnie racjonalny spos\u00f3b zagospodarowania strefy brzegowej. Liczne przyk\u0142ady pokazuj\u0105, \u017ce poprzez usuwanie makrofit\u00f3w, budow\u0119 licznych pomost\u00f3w oraz zepchni\u0119cie brzegu w celu utworzenia pla\u017cy, eliminuje si\u0119 naturalne bariery biogeochemiczne oraz niszczy siedliska dla ryb, bezkr\u0119gowc\u00f3w i zooplanktonu (Dunalska i in. 2017). Zabudowa w samej strefie brzegowej wi\u0105\u017ce si\u0119 z przekszta\u0142ceniem gruntu, obni\u017ceniem jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci sorpcyjnych i retencyjnych (Tong i Chen 2002, Welty 2009).<\/em><\/p>\n\n\n\n O konieczno\u015bci opracowania kompleksowego Programu oczyszczania w\u00f3d rzeki Ma\u0142ej We\u0142ny oraz Jeziora Budziszewskiego i Rogozi\u0144skiego pisze ju\u017c w 2004 roku Pani Ewa Durasiewicz, b\u0119d\u0105c w\u00f3wczas naczelnikiem wydzia\u0142u ochrony \u015brodowiska ze Starostwa Powiatowego w Obornikach. (Pismo z dnia 18.02.2004 r., znak OS.IV-6223\/16\/2003). W dokumencie mo\u017cemy przeczyta\u0107: \u201eDop\u00f3ki sytuacja wodno-\u015bciekowa w obr\u0119bie zlewni nie zostanie uporz\u0105dkowana jakiekolwiek pr\u00f3by naprawienia sytuacji w obu jeziorach (Budziszewskie i Rogozi\u0144skie) b\u0119d\u0105 bezowocne.\u201d<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zamieszczone obok zdj\u0119cie wykonane 12.10.2020 r. prezentuje wyp\u0142yw Ma\u0142ej We\u0142ny z jeziora Budziszewskiego w stron\u0119 Jeziora Rogo\u017ano. Stan w\u00f3d Jeziora Budziszewskiego na fotografii jest jednym z wielu przyk\u0142ad\u00f3w pokazuj\u0105cych, \u017ce Gmina Rogo\u017ano prowadz\u0105c dzia\u0142ania rekultywacyjne na jeziorach Rogo\u017ano i Budziszewskie nie zapewni\u0142a odci\u0119cia dop\u0142ywu zanieczyszcze\u0144. Realizuj\u0105c powy\u017csze dzia\u0142ania wyrzucono w b\u0142oto oko\u0142o 2 mln z\u0142otych, kt\u00f3re mog\u0142y by\u0107 przeznaczone na pilne potrzeby uregulowania gospodarki wodno-\u015bciekowej w Gminie Rogo\u017ano.<\/p>\n\n\n\n Stosowanie koagulant\u00f3w fosforan\u00f3w zawieraj\u0105cych zwi\u0105zki \u017celaza niesie ze sob\u0105 zagro\u017cenie dla ekosystemu wynikaj\u0105ce z w\u0142a\u015bciwo\u015bci chemicznych tego pierwiastka. \u017belazo mo\u017ce tworzy\u0107 wi\u0105zania z wieloma makro-i mikroelementami, w tym fosforem, potasem, wapniem, magnezem, cynkiem, i prowadzi\u0107 do ograniczenia ich biodost\u0119pno\u015bci (Wheeler i in. 1985). Wysokie st\u0119\u017cenie \u017celaza w wodzie wywo\u0142uje u ro\u015blin stres oksydacyjny na poziomie kom\u00f3rkowym i zaburza integralno\u015b\u0107 b\u0142on kom\u00f3rkowych oraz dezorganizuje bia\u0142ka, itopigmenty i DNA, prowadz\u0105c do \u015bmierci (Keller i in. 2012).<\/p>\n\n\n\n \u017belazo mo\u017ce bezpo\u015brednio wp\u0142ywa\u0107 na produktywno\u015b\u0107 biologiczn\u0105 poprzez zmniejszenie wielko\u015bci li\u015bci i p\u0119d\u00f3w, tworzenie chloroz i nekroz, a tak\u017ce indukowanie wiotko\u015bci korzeni i redukcj\u0119 ich rozga\u0142\u0119zie\u0144 (van der Welle i in. 2006). U zwierz\u0105t wysokie st\u0119\u017cenia \u017celaza wywo\u0142uj\u0105 uszkodzenia na poziomie kom\u00f3rkowym podobne do ro\u015blin. Ponadto \u017celazo oddzia\u0142uje na zachowanie i zmian\u0119 strategii cyklu \u017cyciowego oraz zmniejsza liczb\u0119 potomstwa i jego \u017cywotno\u015b\u0107. Poprzez zak\u0142\u00f3cenie proces\u00f3w trawienia zmniejsza efektywno\u015b\u0107 pobierania sk\u0142adnik\u00f3w od\u017cywczych (van Anholt i in. 2002). Bezpo\u015brednie badania nad wp\u0142ywem koagulant\u00f3w \u017celazowych i glinowych na embriogenez\u0119 szczupaka (Esox lucius L.) wykaza\u0142y istotne hamowanie rozwoju oraz zmniejszenie ilo\u015bci \u017cywych zarodk\u00f3w i deformacj\u0119 larw (Bonis\u0142awska i in. 2012). (Tomasz Joniak, Micha\u0142 Rybak, Tadeusz Sobczy\u0144ski, \u201eChemiczna inaktywacja fosforu: od teorii do praktyki ekologicznie bezpiecznej rekultywacji jezior\u201d, 2019<\/a>)<\/p>\n\n\n\n Na Jeziorze Budziszewskim w 2020 roku zainstalowany by\u0142 aerator zasilany panelami fotowoltaicznymi. Ptasie odchody znacznie zakry\u0142y powierzchni\u0119 ogniw fotowoltaicznych co obni\u017cy\u0142o ilo\u015b\u0107 produkowanej energii i znacznie zmniejsz\u0142o wydajno\u015b\u0107 urz\u0105dzenia.<\/p>\n\n\n\n Czy zatem wprowadzane wprowadzane \u015brodki chemiczne s\u0105 niebezpieczne dla os\u00f3b k\u0105pi\u0105cych si\u0119 w tych jeziorach w pobli\u017cu przep\u0142ywaj\u0105cego aeratora?<\/p>\n\n\n\n W operacie wodnoprawnym w rozdziale \u201eWarunki BHP\u201d figuruje zapis m\u00f3wi\u0105cy, \u017ce preparat o nazwie handlowej PIX podawany przy rekultywacji jest substancj\u0105 \u017cr\u0105c\u0105 i jako taki wymaga zastosowania standardowych \u015brodk\u00f3w i metod ochrony pracy, koniecznych przy pracach z chemicznymi substancjami agresywnymi. Dotyczy to transportu, za\u0142adunku na aerator, jak i opr\u00f3\u017cniania zbiornik\u00f3w po zako\u0144czeniu prac rekultywacyjnych.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/09i_RogoznoBudziszewskieMalaWelna_InformacjaOKonicznosciInwentaryzacjZrodelZanieczyszczen_18_02_2004-718x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/10\/WyplywMalejWelnyZJezioraBudziszewskiego_20201012_111331_Legenda-1024x968.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/wp-content\/uploads\/2020\/02\/JezioroRogozno_2020_02_25_ZabiegiRekultywacyjne1cut-963x1024.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/JezioroBudziszewskie_AeratorPaneleFotowoltaiczne1616-1024x683.jpg\")
<\/figure>\n\n\n\n