{"id":1805,"date":"2021-11-07T22:59:00","date_gmt":"2021-11-07T21:59:00","guid":{"rendered":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=1805"},"modified":"2021-11-08T09:01:44","modified_gmt":"2021-11-08T08:01:44","slug":"dlaczego-rolnictwo-przemyslowe-jest-zabojcze-dla-naszej-planety-i-co-z-tym-zrobic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=1805","title":{"rendered":"Dlaczego rolnictwo przemys\u0142owe jest zab\u00f3jcze dla naszej Planety i co z tym zrobi\u0107?"},"content":{"rendered":"\n

Tekst Pauliny Kramarz mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c ods\u0142ucha\u0107 \u2013 ukaza\u0142 si\u0119 pierwotnie jako podcast<\/a> na stronie Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Rolnictwo przemys\u0142owe to system wytwarzania \u017cywno\u015bci oparty na wielkoobszarowych monokulturach i fermach przemys\u0142owych. Sk\u0105d si\u0119 bierze jego ekspansja i post\u0119puj\u0105ce uprzemys\u0142owienie wytwarzania \u017cywno\u015bci, szkodliwe nie tylko dla naszej Planety, ale i naszego zdrowia?<\/p>\n\n\n\n

Podstawowym problemem w wytwarzaniu \u017cywno\u015bci s\u0105 ceny skupu, na ca\u0142ym \u015bwiecie. Najmniej zarabiaj\u0105 osoby wytwarzaj\u0105ce \u017cywno\u015b\u0107, a najwi\u0119cej po\u015brednicy, w tym korporacje spo\u017cywcze. Utrzymywanie niskich cen \u017cywno\u015bci cho\u0107by w supermarketach odbywa si\u0119 kosztem w\u0142a\u015bnie cen skupu, czyli zarobk\u00f3w os\u00f3b wytwarzaj\u0105cych \u017cywno\u015b\u0107. Prowadzi to wprost do nadprodukcji \u017cywno\u015bci oraz jej nadmiernej konsumpcji i marnowania, g\u0142\u00f3wnie na Globalnej P\u00f3\u0142nocy, czyli w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej, Europie, Australii, Nowej Zelandii i w coraz wi\u0119kszym stopniu w Chinach. Owa nadprodukcja wynika wprost z cen skupu \u2013 osoba wytwarzaj\u0105ca \u017cywno\u015b\u0107, \u017ceby utrzyma\u0107 si\u0119 ze swojej pracy, musi wytwarza\u0107 jak najwi\u0119cej produkt\u00f3w rolnych, czy te\u017c hodowa\u0107 jak najwi\u0119ksze stada zwierz\u0105t. Je\u017celi nie jest w stanie tego robi\u0107, to po prostu bankrutuje\/sprzedaje swoje gospodarstwo, a w jego miejsce powstaj\u0105 wielkoobszarowe monokultury i fermy przemys\u0142owe. Wida\u0107 to wyra\u017anie i w Polsce, gdzie liczba ma\u0142ych i \u015brednich gospodarstw maleje (w ci\u0105gu 10 lat uby\u0142o ich 190 tysi\u0119cy) i nast\u0119puje, podobnie jak w innych krajach Europy, czy te\u017c w Stanach Zjednoczonych, uprzemys\u0142owienie rolnictwa.<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnie dramatyczne dane dotycz\u0105 hodowli zwierz\u0105t. Par\u0119 liczb: tereny rolne zajmuj\u0105 50% powierzchni Ziemi mo\u017cliwej do zamieszkania. Z tych 50% a\u017c 77% procent zajmuj\u0105 tereny przeznaczone na hodowl\u0119 zwierz\u0105t, w tym pastwiska i uprawy paszowe. Przy czym mi\u0119so, nabia\u0142 i jaja zaspokajaj\u0105 zaledwie 17% zapotrzebowania na energi\u0119 ca\u0142ej ludzko\u015bci. Oznacza to, \u017ce ogromne powierzchnie Ziemi s\u0105 po prostu marnowane. Do tego, skutkuje to tym, \u017ce rolnictwo jest odpowiedzialne za 80% wylesiania na naszej Planecie [1], a poniewa\u017c hodowle zwierz\u0105t i wszystko, co z nimi jest zwi\u0105zane, emituj\u0105 du\u017ce ilo\u015bci gaz\u00f3w cieplarnianych, w tym metanu i podtlenku azotu, rolnictwo jest odpowiedzialne za 29% emisji gaz\u00f3w cieplarnianych [1]. Zu\u017cywa te\u017c 70% procent zasob\u00f3w wody pitnej, prowadzi do spadku bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci \u2013 w przypadku ekosystem\u00f3w l\u0105dowych, jest odpowiedzialne za a\u017c 50% tego spadku [1].<\/p>\n\n\n\n

Co gorsza, ogromna ilo\u015b\u0107 \u017cywno\u015bci jest marnowana na r\u00f3\u017cne sposoby \u2013 ocenia si\u0119, \u017ce a\u017c 45% jest marnowana i wyrzucana. W przypadku kraj\u00f3w Globalnej P\u00f3\u0142nocy niebagatelna cz\u0119\u015b\u0107 (\u015brednio oko\u0142o 50%, w Polsce 60%) jest wyrzucana na poziomie konsumenckim. Ale marnowanie, wyrzucanie \u017cywno\u015bci wpisuje si\u0119 w jej nadprodukcj\u0119 \u2013 im wi\u0119cej jest marnowane\/wyrzucane, tym wi\u0119cej trzeba jej wytworzy\u0107, tym wi\u0119cej korporacje spo\u017cywcze mog\u0105 na niej zarobi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Jak to wygl\u0105da z perspektywy osoby wytwarzaj\u0105cej \u017cywno\u015b\u0107? Mo\u017cna \u015bmia\u0142o powiedzie\u0107, \u017ce taki system to po prostu wsp\u00f3\u0142czesna pa\u0144szczyzna. Dawniej osoby wytwarzaj\u0105ce \u017cywno\u015b\u0107 pracowa\u0142y za darmo g\u0142\u00f3wnie dla najbogatszej warstwy spo\u0142ecze\u0144stwa, do kt\u00f3rej nale\u017ca\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 ziem uprawnych i hodowli zwierz\u0105t. \u00d3w nadmiar wytworzonej \u017cywno\u015bci s\u0142u\u017cy\u0142 bogaceniu si\u0119 arystokracji i szlachty. Niewielka cz\u0119\u015b\u0107 ziemi rolnej nale\u017c\u0105ca do rolnik\u00f3w zdecydowanie nie wystarcza\u0142a na wy\u017cywienie, cz\u0119sto wynika\u0142o to r\u00f3wnie\u017c z braku czasu na jej upraw\u0119, hodowl\u0119 w\u0142asnych zwierz\u0105t. Obecnie, przynajmniej w Polsce sytuacja nie jest a\u017c tak drastyczna, ale wymuszany wzrost ilo\u015bci wytworzonej \u017cywno\u015bci nie jest przeznaczony na wzrost dobrobytu ludno\u015bci wiejskiej, ale wzrost zysk\u00f3w wszelkiej ma\u015bci koncern\u00f3w: pocz\u0105wszy od tych produkuj\u0105cych nawozy mineralne, czy te\u017c syntetyczne \u015brodki ochrony ro\u015blin, poprzez te wytwarzaj\u0105ce nasiona, a ko\u0144cz\u0105c na koncernach spo\u017cywczych, przetwarzaj\u0105cych i sprzedaj\u0105cych \u017cywno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do hodowli zwierz\u0105t: z perspektywy zarobk\u00f3w os\u00f3b wytwarzaj\u0105cych \u017cywno\u015b\u0107 najbardziej korzystne by\u0142oby hodowanie ma\u0142ych stad zwierz\u0105t, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 sprzeda\u017cy mi\u0119sa, nabia\u0142u i jaj po cenach, kt\u00f3re zapewni\u0142yby im dobrobyt. Oznacza\u0142oby to r\u00f3wnie\u017c mniejsze nak\u0142ady pracy, nie tylko lepsze zarobki, czy te\u017c, co r\u00f3wnie wa\u017cne, mo\u017cliwo\u015b\u0107 zapewnienia dobrostanu zwierz\u0119tom hodowlanym. By by\u0142o to mo\u017cliwe, konieczne by\u0142oby te\u017c skr\u00f3cenie \u0142a\u0144cuch\u00f3w dostaw, tak, by zminimalizowa\u0107 liczb\u0119 po\u015brednik\u00f3w. Rozwi\u0105zaniem by\u0142yby cho\u0107by lokalne przetw\u00f3rnie i sklepy, albo praktykowane ju\u017c Rolnictwo Wspierane Spo\u0142ecznie \u2013 gdzie rolnicy i rolniczki maj\u0105 gwarancj\u0119 sprzeda\u017cy swoich produkt\u00f3w po ustalonych wcze\u015bniej cenach.<\/p>\n\n\n\n

Tutaj dygresja na temat konsumpcji mi\u0119sa, nabia\u0142u i jaj. Poniewa\u017c \u017cywno\u015b\u0107 ta uchodzi\u0142a (i dalej w wielu krajach uchodzi) w\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci ludzkiej za towar luksusowy, st\u0105d te\u017c obecny \u0142atwy dost\u0119p do niej oraz niskie jej ceny przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 na wysok\u0105 konsumpcj\u0119 mi\u0119sa, nabia\u0142u i jaj na Globalnej P\u00f3\u0142nocy. Prowadzi to do wysokiej konsumpcji w ilo\u015bciach wr\u0119cz niezdrowych \u2013 w przypadku mi\u0119sa doros\u0142a osoba nie powinna je\u015b\u0107 wi\u0119cej ni\u017c 0.5 kg mi\u0119sa tygodniowo, czyli 20 kg rocznie, tymczasem w Polsce przeci\u0119tna osoba spo\u017cywa oko\u0142o 70 kg rocznie. Za\u015b niska cena mi\u0119sa, jaj i nabia\u0142u wynika mi\u0119dzy innymi z przesuwania koszt\u00f3w na kraje Globalnego Po\u0142udnia, sk\u0105d pochodzi cho\u0107by \u015bruta sojowa u\u017cywana do produkcji pasz, czy te\u017c m\u0105czka rybna. Prowadzi to do dewastacji dzikiej przyrody, jak cho\u0107by wylesiania Puszczy Amazo\u0144skiej. Ale r\u00f3wnie\u017c w Europie, gdzie na hodowle zwierz\u0105t jest przeznaczone a\u017c 60% teren\u00f3w rolnych. Te koszty \u015brodowiskowe, bardzo wysokie, nie s\u0105 uwzgl\u0119dniane w ostatecznej cenie mi\u0119sa, jaj i nabia\u0142u.<\/p>\n\n\n\n

Kolejnym wa\u017cnym czynnikiem s\u0105 nier\u00f3wno\u015bci ekonomiczne, kt\u00f3re powoduj\u0105, \u017ce r\u00f3wnie\u017c na Globalnej P\u00f3\u0142nocy, wiele os\u00f3b nie mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na zakup zdrowej \u017cywno\u015bci, kt\u00f3rej ceny na chwil\u0119 obecn\u0105 nie s\u0105 w stanie konkurowa\u0107 z \u017cywno\u015bci\u0105 wytworzon\u0105 w systemie rolnictwa przemys\u0142owego (opartego o wspomniane wy\u017cej wielkoobszarowe monokultury i fermy przemys\u0142owe). Dotyczy to r\u00f3wnie\u017c mi\u0119sa, kt\u00f3rego ceny, jak pisa\u0142am powy\u017cej, s\u0105 w\u0142a\u015bciwie sztucznie zani\u017cane, powoduj\u0105c, \u017ce jest to \u017cywno\u015b\u0107 na tyle tania, \u017ce jest dost\u0119pna dla wi\u0119kszo\u015bci spo\u0142ecze\u0144stwa. Na przyk\u0142ad w Polsce a\u017c 40% procent spo\u0142ecze\u0144stwa jest ubogie, a poziom skrajnego ub\u00f3stwa niestety ro\u015bnie \u2013 wynosi ono a\u017c 5%. Przy cenach mi\u0119sa si\u0119gaj\u0105cych czasem i par\u0119 z\u0142otych za kilogram, czy te\u017c jaj z chowu klatkowego za 80 groszy, \u017cywno\u015b\u0107 taka jest niestety naturalnym wyborem ubogich os\u00f3b. Nie b\u0119d\u0119 tutaj dyskutowa\u0107 r\u00f3\u017cnic w warto\u015bciach od\u017cywczych \u017cywno\u015bci wyprodukowanej przemys\u0142owo w por\u00f3wnaniu cho\u0107by z rolnictwem ekologicznym, poniewa\u017c nie ma na ten temat sp\u00f3jnych i przekonywuj\u0105cych danych. Ale sam fakt, \u017ce uprzemys\u0142owienie rolnictwa pog\u0142\u0119bia kryzys klimatyczno-ekologiczny, czyli globalne ocieplenie i masowe wymieranie gatunk\u00f3w, powinien by\u0107 argumentem wystarczaj\u0105cym do zako\u0144czenia tego procesu.<\/p>\n\n\n\n

Ale argument\u00f3w przemawiaj\u0105cych za konieczno\u015bci\u0105 odej\u015bcia od uprzemys\u0142owienia rolnictwa jest wi\u0119cej. Kolejnym jest wi\u0119ksza od rolnictwa przemys\u0142owego wydajno\u015b\u0107 cho\u0107by niewielkiej ekologicznej intensyfikacji rolnictwa. Ju\u017c powr\u00f3t do tak starej (wynalezionej 1500 lat temu) agrotechniki jak\u0105 jest p\u0142odozmian \u2013 w skr\u00f3cie zmiana rodzaju upraw co roku \u2013 pozwala zwi\u0119kszy\u0107 plony i zapewni\u0107 ich wi\u0119ksz\u0105 odporno\u015b\u0107 na zmieniaj\u0105cy si\u0119 klimat. Wynika to z tego, \u017ce uprawa co roku tej samej ro\u015bliny (bardzo cz\u0119ste w przypadku wielkoobszarowych monokultur) powoduje wyja\u0142owienie gleby, poniewa\u017c wyczerpuje z niej substancje od\u017cywcze, zmniejsza ilo\u015b\u0107 materii organicznej i prowadzi do zwi\u0119kszenia ilo\u015bci u\u017cywanych nawoz\u00f3w sztucznych. Kolejne, opr\u00f3cz p\u0142odzmianu, to na przyk\u0142ad wszelkiego rodzaju pasy zieleni \u2013 miedze i zadrzewienia. Najcz\u0119\u015bciej powi\u0105zane z polikulturami, czyli zr\u00f3\u017cnicowanymi uprawami na danym terenie. R\u00f3wnie\u017c te rozwi\u0105zania podnosz\u0105 ilo\u015b\u0107 plon\u00f3w. Pozwalaj\u0105 zmniejszy\u0107 nie tylko ilo\u015b\u0107 u\u017cywanych nawoz\u00f3w mineralnych, ale zapewniaj\u0105 lepsz\u0105 wilgotno\u015b\u0107, zatrzymywanie wody po deszczach, spowalniaj\u0105 wichury czy te\u017c rozprzestrzenianie si\u0119 po\u017car\u00f3w. Co bardzo wa\u017cne, poniewa\u017c s\u0105 miejscem do \u017cycia dla tak zwanych organizm\u00f3w po\u017cytecznych, kt\u00f3re mog\u0105 \u017cerowa\u0107 na niepo\u017c\u0105danych w uprawach gatunkach, jak cho\u0107by owadach i gryzoniach, zmniejszaj\u0105 ilo\u015b\u0107 u\u017cywanych syntetycznych \u015brodk\u00f3w ochrony upraw. Do takich organizm\u00f3w po\u017cytecznych nale\u017c\u0105 mi\u0119dzy innymi ptaki \u017ceruj\u0105ce na owadach, czy te\u017c te \u017ceruj\u0105ce na gryzoniach, czy te\u017c owady drapie\u017cne i paso\u017cytnicze r\u00f3wnie\u017c \u017ceruj\u0105ce na owadach. Tego rodzaju ekologiczna intensyfikacja chroni r\u00f3wnie\u017c bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, w tym bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 teren\u00f3w rolniczych, gatunk\u00f3w zwi\u0105zanych z krajobrazem rolniczym. Najbardziej zaawansowanym rodzajem rolnictwa ekologicznego jest agroekologia. W tym systemie wytwarzanie \u017cywno\u015bci na\u015bladuje ekosystemy naturalne, w kt\u00f3rych nic si\u0119 nie marnuje, a obieg materii i energii jest praktycznie zamkni\u0119ty, a \u017cywno\u015b\u0107 jest wytwarzana lokalnie i sezonowo, eliminuj\u0105c koszty energetyczne transportu. Opiera si\u0119 w\u0142a\u015bnie na polikulturach, a dzi\u0119ki u\u017cywaniu nawoz\u00f3w naturalnych takich jak obornik, nie stosuje si\u0119 nawoz\u00f3w syntetycznych. Zwierz\u0119ta s\u0105 karmione ro\u015blinno\u015bci\u0105, kt\u00f3rej cz\u0142owiek nie jest w stanie strawi\u0107 czy te\u017c resztkami \u017cywno\u015bci\/plon\u00f3w. Jest to dla nich naturalnym pokarm, w przeciwie\u0144stwie do wielu obecnie stosowanych pasz, zbyt bogatych w bia\u0142ko. Dobrostan zwierz\u0105t jest r\u00f3wnie\u017c zachowany poprzez maksymalnie wolny ch\u00f3w oraz utrzymywanie niewielkich stad. Liczba hodowanych zwierz\u0105t wynika z mo\u017cliwo\u015bci zapewnienia im pokarmu bez konieczno\u015bci dodatkowych upraw na ich pasz\u0119. Odchody i mocz zwierz\u0105t oraz niezjedzone resztki ro\u015blin mog\u0105 by\u0107 kompostowane, b\u0119d\u0105c \u017ar\u00f3d\u0142em nawozu, ale przy odpowiednich technikach, r\u00f3wnie\u017c \u017ar\u00f3d\u0142em biogazu, kt\u00f3ry mo\u017ce dostarcza\u0107 energii. W agroekologii wa\u017cny jest te\u017c aspekt spo\u0142eczny \u2013 czyli po\u0142\u0105czenie os\u00f3b wytwarzaj\u0105cych \u017cywno\u015b\u0107 i j\u0105 jedynie konsumuj\u0105cych. W taki spos\u00f3b, \u017ceby rolnicy i rolniczki mieli zapewnion\u0105 godn\u0105 p\u0142ac\u0119 za wytworzon\u0105 \u017cywno\u015b\u0107, a konsumenci i konsumentki \u017ar\u00f3d\u0142o wystarczaj\u0105cej ilo\u015bci zdrowej \u017cywno\u015bci. Ten spo\u0142eczny aspekt tworzenia wsp\u00f3lnot jest bardzo wa\u017cny w dzisiejszym \u015bwiecie opartym o szkodliwy dla naszego zdrowia indywidualizm \u2013 jeste\u015bmy przecie\u017c gatunkiem spo\u0142ecznym, to nasza cecha biologiczna.<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do argument\u00f3w przeciwko rolnictwu przemys\u0142owemu \u2013 jest \u017ar\u00f3d\u0142em cierpienia, nie tylko dla zwierz\u0105t, ale i dla ludzi. W przypadku zwierz\u0105t hodowanych w systemie ferm przemys\u0142owych nie jest mo\u017cliwe zapewnienie im dobrostanu. S\u0105 hodowane w zbyt du\u017cym przeg\u0119szczeniu, cz\u0119sto wr\u0119cz nie mog\u0105 si\u0119 porusza\u0107, jak jest to w przypadku macior trzymanych w klatkach rozrodczych. W wi\u0119kszo\u015bci tego rodzaju hodowli, zwierz\u0119ta s\u0105 trzymane ca\u0142e \u017cycie w zamkni\u0119tych pomieszczeniach, bez dost\u0119pu do \u0142\u0105k, pastwisk, s\u0142o\u0144ca. Stosuje si\u0119 wobec nich bardzo brutalne zabiegi, jak na przyk\u0142ad obcinanie bez znieczulenia dziob\u00f3w kurom, \u017ceby nie rani\u0142y si\u0119 nawzajem. U kr\u00f3w mlecznych ciel\u0119ta s\u0105 oddzielane od matki zaledwie dzie\u0144\/ dni po porodzie. Poniewa\u017c fermy przemys\u0142owe to scentralizowany spos\u00f3b hodowli zwierz\u0105t, bardzo cz\u0119sto s\u0105 one transportowane na du\u017ce odleg\u0142o\u015bci, r\u00f3wnie\u017c do kraj\u00f3w poza miejscem ich hodowli. Transport ten to kolejne \u017ar\u00f3d\u0142o cierpie\u0144 \u2013 zn\u00f3w w zbyt du\u017cym przeg\u0119szczeniu, bardzo cz\u0119sto bez zapewnienia im cho\u0107by wody. W przemys\u0142owych rze\u017aniach przed zabiciem widz\u0105 \u015bmier\u0107 innych osobnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku kl\u0119sk \u017cywio\u0142owych, takich jak po\u017cary, powodzie, gin\u0105 tysi\u0105ce, a czasem i setki tysi\u0119cy zwierz\u0105t, kt\u00f3re nie s\u0105 w stanie uciec z fermy. Podobnie w przypadku epidemii chor\u00f3b zwierz\u0119cych, takich jak Afryka\u0144ski Pom\u00f3r \u015awi\u0144, czy te\u017c Ptasia Grypa, roznosz\u0105ce si\u0119 z \u0142atwo\u015bci\u0105 w przeg\u0119szczonych fermach, zwierz\u0119ta nie tylko umieraj\u0105 z powodu choroby, ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich jest zabijana, by epidemia si\u0119 nie przenosi\u0142a na inne obszary.<\/p>\n\n\n\n

Innym, rzadko wymienianym \u017ar\u00f3d\u0142em cierpienia (ale i strat w uprawach) jest u\u017cywanie niew\u0142a\u015bciwych pasz, w dodatku takich, kt\u00f3re mog\u0142y by by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em po\u017cywienia dla ludzi, s\u0105 u\u017cywane na pasz\u0119. Na przyk\u0142ad w Polsce produkuje si\u0119 rocznie 33 mln ton zb\u00f3\u017c, z czego a\u017c 15 mln ton jest przeznaczana na pasz\u0119. Do tego dochodzi 2.5 mln ton importowanej \u015bruty sojowej, czy te\u017c dodatki w postaci m\u0105czki rybnej lub kostnej. Przy czym tak wysokobia\u0142kowa pasza ma na celu jedynie przyspieszenie wzrostu zwierz\u0105t, wi\u0119ksz\u0105 produkcj\u0119 mleka i jaj. Jednym z negatywnych skutk\u00f3w ubocznych takiego rodzaju hodowli jest skr\u00f3cenie d\u0142ugo\u015bci \u017cycia \u2013 zwierz\u0119ta po prostu szybciej \u017cyj\u0105, szybciej zu\u017cywaj\u0105 swoje tkanki i organy. Mo\u017ce to r\u00f3wnie\u017c powodowa\u0107, cho\u0107by u kr\u00f3w, choroby, poniewa\u017c fizjologicznie nie s\u0105 przystosowane do takiego rodzaju pokarmu. Musz\u0119 zaznaczy\u0107, \u017ce wymieni\u0142am jedynie cz\u0119\u015b\u0107 praktyk powoduj\u0105cych cierpienie zwierz\u0105t na fermach przemys\u0142owych. Na ten temat mo\u017cna znale\u017a\u0107 du\u017co informacji, cho\u0107by na stronie Otwartych Klatek<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Innymi zwierz\u0119tami, kt\u00f3re cierpi\u0105 z powodu rolnictwa przemys\u0142owego, s\u0105 zwierz\u0119ta dzikie, kt\u00f3re trac\u0105 miejsce do \u017cycia, cz\u0119sto p\u0142on\u0105 \u017cywcem w wypalanych pod hodowle i uprawy lasach i innych ekosystemach. S\u0105 nara\u017cone na cierpienia i \u015bmier\u0107 z powodu zatrucia syntetycznymi \u015brodkami ochrony upraw. Gin\u0105 w sieciach rybackich, kt\u00f3re nadmiernie od\u0142awiaj\u0105 ryby do produkcji m\u0105czki rybnej s\u0142u\u017c\u0105cej jako sk\u0142adnik paszy. Dzikie gatunki s\u0105 te\u017c nies\u0142usznie obwiniane za epidemie chor\u00f3b zwierz\u0119cych \u2013 w Polsce z tego powodu zabija si\u0119 setki tysi\u0119cy dzik\u00f3w. Przy czym owa \u201eredukcja stad dzik\u00f3w\u201d nie zatrzyma\u0142a powstawania kolejnych ognisk choroby.<\/p>\n\n\n\n

R\u00f3wnie\u017c ludzie cierpi\u0105 z powodu uprzemys\u0142owienia rolnictwa. Ludy rdzenne, cho\u0107by te zamieszkuj\u0105ce Amazoni\u0119, trac\u0105 miejsce do \u017cycia, a ludzie cz\u0119sto trac\u0105 te\u017c \u017cycie, wyp\u0119dzani si\u0142\u0105 ze swoich siedlisk. Osoby zatrudnione w przemys\u0142owych fermach i rze\u017aniach na co dzie\u0144 obcuj\u0105 z cierpieniem zwierz\u0105t. Ale cz\u0119sto warunki ich pracy s\u0105 bardzo z\u0142e \u2013 mieszkaj\u0105 w wieloosobowych pomieszczeniach, bez mo\u017cliwo\u015bci nie tylko odpoczynku, ale i zadbania o swoje zdrowie. Cierpi\u0105 te\u017c rolnicy i rolniczki trac\u0105cy ma\u0142e i \u015brednie gospodarstwa z powodu nacisku na uprzemys\u0142owienie (o czym pisa\u0142am powy\u017cej), cz\u0119sto jest to dorobek ca\u0142ego ich \u017cycia, a nawet kliku pokole\u0144. Cierpi\u0105 te\u017c ludzie Globalnego Po\u0142udnia, gdzie zamiast \u017cywno\u015bci dla lokalnych spo\u0142eczno\u015bci, uprawia si\u0119 ro\u015bliny na pasz\u0119 dla zwierz\u0105t hodowanych na Globalnej P\u00f3\u0142nocy. Czy te\u017c od\u0142awia si\u0119 ryby, kt\u00f3re kiedy\u015b by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142em po\u017cywienia, teraz s\u0105 przerabiane na m\u0105czk\u0119 rybn\u0105, a \u0142owiska s\u0105 prze\u0142awiane. Fermy przemys\u0142owe s\u0105 te\u017c jednym z g\u0142\u00f3wnych \u017ar\u00f3de\u0142 (80%) nowych wirus\u00f3w odzwierz\u0119cych infekuj\u0105cych ludzi. Do czego to prowadzi, mo\u017cemy obserwowa\u0107 obecnie. Jednym z bardziej dramatycznych przyk\u0142ad\u00f3w z przesz\u0142o\u015bci by\u0142a grypa hiszpanka, kt\u00f3rej wirus by\u0142 zmutowanym wirusem ptasiej grypy. Zachorowa\u0142o na ni\u0105 oko\u0142o 1\/3 liczby \u00f3wczesnej ludno\u015bci na \u015bwiecie, a szacunki \u015bmiertelno\u015bci wynosz\u0105 nawet 100 mln os\u00f3b.      <\/p>\n\n\n\n

Podsumowuj\u0105c: rolnictwo przemys\u0142owe oparte na wielkoobszarowych monokulturach i fermach przemys\u0142owych powoduje marnowanie teren\u00f3w na naszej Planecie na nadmiern\u0105 hodowl\u0119 zwierz\u0105t. Tereny te mog\u0142yby by\u0107 przywr\u00f3cone dzikiej przyrodzie. Nie zaspokaja te\u017c potrzeb \u017cywno\u015bciowych wszystkich ludzi, jedynie tej cz\u0119\u015bci, kt\u00f3ra zamieszkuje Globaln\u0105 P\u00f3\u0142noc. Jest \u017ar\u00f3d\u0142em cierpienia. Alternatyw\u0105 jest ekologiczna intensyfikacja oraz d\u0105\u017cenie do przej\u015bcia na agroekologiczny system wytwarzania \u017cywno\u015bci. Bior\u0105c pod uwag\u0119 udzia\u0142 rolnictwa przemys\u0142owego w przyspieszaniu globalnego ocieplenia oraz w masowym wymieraniu gatunk\u00f3w, je\u017celi spo\u0142eczno\u015b\u0107 ludzka ma przetrwa\u0107, nie mamy innej alternatywy.<\/p>\n\n\n\n

1. www.wwf.pl\/sites\/default\/files\/2020-09\/Living_Planet_Report_2020-Full.pdf<\/a><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Dr. hab. Paulina Kramarz, profesora nadzwyczajna Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Instytucie Nauk o \u015arodowisku, jest wsp\u00f3\u0142autork\u0105 publikacji dotycz\u0105cych ekologii bezkr\u0119gowc\u00f3w l\u0105dowych, z czego cz\u0119\u015b\u0107 dotyczy ekotoksykologii, upraw GMO oraz biologicznej ochrony upraw. Obecnie zajmuje si\u0119 przede wszystkim aspektami ewolucyjnymi i ekologicznymi fizjologii owad\u00f3w oraz popularyzacj\u0105 nauki. Wsp\u00f3\u0142tworzy\u0142a i jest koordynatork\u0105 portalu popularnonaukowego Nauka dla Przyrody. Naukowym hobby Pauliny Kramarz jest agroekologia.<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/naukadlaprzyrody.pl<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tekst Pauliny Kramarz mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c ods\u0142ucha\u0107 \u2013 ukaza\u0142 si\u0119 pierwotnie jako podcast na stronie Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego. Rolnictwo przemys\u0142owe to system wytwarzania \u017cywno\u015bci oparty na wielkoobszarowych monokulturach i fermach przemys\u0142owych. Sk\u0105d si\u0119 bierze jego ekspansja i post\u0119puj\u0105ce uprzemys\u0142owienie wytwarzania \u017cywno\u015bci, szkodliwe nie tylko dla naszej Planety, ale i naszego zdrowia? Podstawowym […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1806,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1805"}],"collection":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1805"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1805\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1808,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1805\/revisions\/1808"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1806"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1805"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1805"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1805"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}