{"id":1913,"date":"2022-03-03T20:16:08","date_gmt":"2022-03-03T19:16:08","guid":{"rendered":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=1913"},"modified":"2022-03-03T20:16:08","modified_gmt":"2022-03-03T19:16:08","slug":"prof-anna-januchta-szostak-adaptacja-miast-do-zmiany-klimatu-pomoga-rozwiazania-bliskie-naturze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=1913","title":{"rendered":"Prof. Anna Januchta-Szostak: Adaptacja miast do zmiany klimatu? Pomog\u0105 rozwi\u0105zania bliskie naturze."},"content":{"rendered":"\n

Mieszka\u0144cy miast i teren\u00f3w zurbanizowanych (czyli wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji) s\u0105 szczeg\u00f3lnie nara\u017ceni na zagro\u017cenia, jakie przynosi globalne ocieplenie. Jak podkre\u015blono w <\/strong>drugiej cz\u0119\u015bci Sz\u00f3stego raportu IPCC<\/strong><\/a>, adaptacja miast \u2013 zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j osiedli i transportu, b\u0142\u0119kitno-zielona infrastruktura, wykorzystanie rozwi\u0105za\u0144 inspirowanych natur\u0105 \u2013 jest niezb\u0119dna, je\u015bli chcemy unikn\u0105\u0107 znacznego pogorszenia naszych warunk\u00f3w \u017cycia. Jak budowa\u0107 nowoczesne i bezpieczne miasta t\u0142umaczy prof. Anna Januchta-Szostak, ekspertka ds. zintegrowanej gospodarki wodnej w mie\u015bcie i adaptacji miast do zmiany klimatu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"Anna
Ilustracja 1: Prof. Anna Januchta-Szostak. Zdj\u0119cie: Materia\u0142y prywatne.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Szymon Bujalski: Czy zauwa\u017ca pani, \u017ce zmiana klimatu jest w polskich miastach coraz bardziej odczuwalna? A je\u017celi tak, to w jaki spos\u00f3b?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prof. Anna Januchta-Szostak: My\u015bl\u0119, \u017ce trudno tego nie zauwa\u017cy\u0107, patrz\u0105c chocia\u017cby na powodzie b\u0142yskawiczne, kt\u00f3rych do\u015bwiadczy\u0142a wi\u0119kszo\u015b\u0107 polskich miast w ubieg\u0142ym roku. Opady nawalne zdarzaj\u0105 si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej, a miasta nie s\u0105 przygotowane na odbi\u00f3r takich ilo\u015bci wody spadaj\u0105cej w bardzo kr\u00f3tkim czasie. Oczywi\u015bcie nie jest to wy\u0142\u0105cznie wynik zmiany klimatu, to r\u00f3wnie\u017c efekt uszczelnienia naszych miast.<\/p>\n\n\n\n

Drugim zauwa\u017calnym ju\u017c problemem jest wzrost temperatury i cz\u0119sto\u015b\u0107 wyst\u0119powania fal upa\u0142\u00f3w, w czasie kt\u00f3rych temperatura przekracza 30o<\/sup>C przez 3 dni i wi\u0119cej. Takie fale gor\u0105ca w 2003 roku w Europie i 2010 w Rosji spowodowa\u0142y \u015bmier\u0107 kilkudziesi\u0119ciu tysi\u0119cy os\u00f3b. W Polsce r\u00f3wnie\u017c si\u0119 zdarza\u0142y w 2013, 2015, 2018, a rok 2019 i 2020 by\u0142y najcieplejszymi latami od pocz\u0105tku pomiar\u00f3w na ziemiach polskich (IMGW. Klimat Polski 2020). Dane z projektu Klimada 2.0 wskazuj\u0105, \u017ce w jeszcze w latach 80. Ubieg\u0142ego wieku takie upalne dni by\u0142y sporadyczne, a obecnie zdarza si\u0119 ich kilka lub nawet kilkana\u015bcie w roku. Wzrasta te\u017c liczba nocy tropikalnych z temperatur\u0105 powy\u017cej 20 \u00b0C. Dodatkowo, fale upa\u0142\u00f3w s\u0105 intensyfikowane przez miejsk\u0105 wysp\u0119 ciep\u0142a (MWC), czyli zjawisko podwy\u017cszonej o kilka do kilkunastu (!) stopni temperatury w miastach w stosunku do otwartego otoczenia. W betonowych piekarnikach, w jakie zamieniamy nasze miasta, da\u0142o si\u0119 to mocno odczu\u0107.  <\/p>\n\n\n\n

\"Skutki
Ilustracja 2: Opad nawalny w Ko\u0142obrzegu w lipcu 2021. Zdj\u0119cie: A. Januchta-Szostak.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W miastach pada wi\u0119cej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tak. Powodem jest specyfika \u015brodowiska zurbanizowanego. Wp\u0142ywaj\u0105 na ni\u0105 takie czynniki, jak wi\u0119ksza liczba j\u0105der kondensacji (czyli drobnych py\u0142\u00f3w, na kt\u00f3rych kondensowa\u0107 mo\u017ce para wodna \u2013 przyp. red.), inna wilgotno\u015b\u0107 i zjawiska konwekcyjne nad mocno nagrzewaj\u0105cymi si\u0119 centrami miast. Im wi\u0119ksze miasto, im intensywniejsza wyspa ciep\u0142a, im wi\u0119ksze zapylenie, tym wi\u0119cej pada i tym wi\u0119cej zjawisk burzowych.<\/p>\n\n\n\n

Jak wynika m.in. z bada\u0144 prof. Krzysztofa Fortuniaka, specyfika \u015brodowiska miejskiego mo\u017ce wzmacnia\u0107 zjawiska ekstremalne, takie jak fale upa\u0142\u00f3w czy ulewne opady i burze. Wynika to m.in. ze struktury miasta, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada si\u0119 geometria powierzchni, g\u0119sto\u015b\u0107 zabudowy, niski stopie\u0144 ods\u0142oni\u0119cia horyzontu (tzw. sky view factor<\/em>) oraz z pokrycia terenu i w\u0142a\u015bciwo\u015bci materia\u0142\u00f3w, z kt\u00f3rych zbudowane jest miasto. A s\u0105 to w wi\u0119kszo\u015bci powierzchnie nieprzepuszczalne, pokryte betonem i asfaltem, kt\u00f3re maj\u0105 niskie albedo i wysok\u0105 pojemno\u015b\u0107 ciepln\u0105, czyli absorbuj\u0105 i magazynuj\u0105 ciep\u0142o. Na klimat miasta wp\u0142ywa te\u017c niedob\u00f3r powierzchni biologicznie czynnej i zbiornik\u00f3w wodnych, powoduj\u0105cy zaburzenia cyrkulacji powietrza, utrudnione przewietrzanie i ch\u0142odzenie. <\/p>\n\n\n\n

Ponadto w miastach mamy wysokie emisje ciep\u0142a antropogenicznego, tzn. sami podgrzewamy otoczenie i to nie tylko zim\u0105 przez nieszczelne budynki, ale r\u00f3wnie\u017c latem, np. za po\u015brednictwem klimatyzator\u00f3w. Jak wida\u0107, powi\u0105za\u0144 mi\u0119dzy urbanistyk\u0105 a klimatem miasta jest sporo.<\/p>\n\n\n\n

Co w takim razie powinni mie\u0107 na uwadze urbani\u015bci przy projektowaniu miasta w kontek\u015bcie wyzwa\u0144 klimatycznych?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W komunikacie 04\/2021 interdyscyplinarnego Zespo\u0142u doradczego do spraw kryzysu klimatycznego przy prezesie PAN na temat zagro\u017ce\u0144 miast wobec kryzysu klimatycznego<\/a>, podkre\u015blamy dwukierunkowo\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144. Miasta musz\u0105 z jednej strony podejmowa\u0107 dzia\u0142ania mitygacyjne, czyli powstrzymuj\u0105ce zmian\u0119 klimatu poprzez radykalne ograniczenie emisji CO2<\/sub> i innych gaz\u00f3w cieplarnianych, a z drugiej \u2013 dzia\u0142ania adaptacyjne, pozwalaj\u0105ce zwi\u0119ksza\u0107 odporno\u015b\u0107 na ekstrema klimatyczne (tzw. rezyliencj\u0119). Oczywi\u015bcie ograniczanie emisji gaz\u00f3w cieplarnianych jest bardzo wa\u017cne globalnie, ale lokalnie dzia\u0142ania adaptacyjne i tak musimy podejmowa\u0107 ze wzgl\u0119du na du\u017c\u0105 inercj\u0119 klimatu (bezw\u0142adno\u015b\u0107 \u2013 przyp. red.) i regionalne manifestacje jego zmiany. Niezale\u017cnie od tego, czy uda nam si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 neutralno\u015b\u0107 klimatyczn\u0105 i ograniczymy globalne ocieplenie do poziomu 1,5\u00b0C, czy nie.  <\/p>\n\n\n\n

\"Zdj\u0119cie:
Ilustracja 3: W miastach spotykamy wiele powierzchni utwardzonych.  Zdj\u0119cie: A. Karda\u015b.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

We wspomnianym komunikacie zawarli\u015bmy r\u00f3wnie\u017c najpilniejsze rekomendacje dla miast w zakresie dzia\u0142a\u0144 mitygacyjnych i adaptacyjnych. Kapita\u0142 naturalny, w tym b\u0142\u0119kitno-zielona infrastruktura, ma kluczowe znaczenie w obu tych procesach. Odpowiadaj\u0105c zatem na Pana pytanie: powinni\u015bmy w szczeg\u00f3lno\u015bci uwzgl\u0119dnia\u0107 rozwi\u0105zania bliskie naturze<\/strong> (NbS nature-based solutions<\/em>) zar\u00f3wno w skali ca\u0142ego miasta jak i poszczeg\u00f3lnych dzia\u0142ek i budynk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

B\u0142\u0119kitno-zielona infrastruktura<\/strong> \u2013 naturalne i tworzone lub wsp\u00f3\u0142tworzone przez cz\u0142owieka rozwi\u0105zania pomagaj\u0105ce w zagospodarowywaniu wody opadowej, zatrzymywania wody i zapewniania jej ro\u015blinom i zwierz\u0119tom w mie\u015bcie. Mo\u017ce obejmowa\u0107 m.in. zielone dachy, ogrody deszczowe, cieki wodne i in.<\/p>\n\n\n\n

Pozna\u0144 ma na przyk\u0142ad klinowo-pier\u015bcieniow\u0105 struktur\u0119 zieleni, co bardzo korzystnie wp\u0142ywa na mo\u017cliwo\u015bci przewietrzania miasta i ch\u0142odzenia powietrza. Ale takie kliny, stworzone w oparciu o doliny rzeczne, zapewniaj\u0105 tak\u017ce retencj\u0119 wody, stanowi\u0105 korytarze ekologiczne oraz kr\u0119gos\u0142up struktur rekreacyjnych. Jak wida\u0107, to, co ma wp\u0142yw na adaptacj\u0119 czy mitygacj\u0119, mocno wi\u0105\u017ce si\u0119 te\u017c z innym elementem, o kt\u00f3rym powinni my\u015ble\u0107 urbani\u015bci: kszta\u0142towaniem warunk\u00f3w \u017cycia mieszka\u0144c\u00f3w i popraw\u0105 jego jako\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3re miasta, np. \u0141\u00f3d\u017a, w procesie intensywnego rozwoju i uprzemys\u0142awiania niemal doszcz\u0119tnie pogrzeba\u0142y swoje rzeki i towarzysz\u0105ce im ekosystemy. Przez \u0141\u00f3d\u017a przep\u0142ywa\u0142o oko\u0142o 20 rzek i strumieni, ale ogromny \u0142adunek zanieczyszcze\u0144 skutecznie pozbawi\u0142 je \u017cycia biologicznego, wi\u0119c sukcesywnie przekszta\u0142cono je w podziemne kolektory \u015bciekowe. Nierzadko cieki ko\u0144czy\u0142y te\u017c sw\u00f3j byt hydrauliczny \u2013 wysycha\u0142y po odci\u0119ciu od \u017ar\u00f3de\u0142, a ich koryta by\u0142y zasypywane. Traci\u0142y nazw\u0119, znika\u0142y z krajobrazu, z map, a czasem \u2013 r\u00f3wnie\u017c z pami\u0119ci mieszka\u0144c\u00f3w. Wraz z utrat\u0105 to\u017csamo\u015bci ko\u0144czy\u0142 si\u0119 te\u017c ich byt kulturowy. Na szcz\u0119\u015bcie ten trend zaczyna si\u0119 odwraca\u0107. W 2010 r. do Studium uwarunkowa\u0144 i kierunk\u00f3w zagospodarowania przestrzennego \u0141odzi wprowadzono zapisy w zakresie zr\u00f3wnowa\u017conego zagospodarowania w\u00f3d deszczowych oraz koncepcj\u0119 B\u0142\u0119kitno-Zielonej Sieci, kt\u00f3ra w 2012 r. sta\u0142a si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 strategii miasta. Pierwszym etapem jej realizacji by\u0142a renaturyzacja rzeki Soko\u0142\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\n

\"B\u0142\u0119kito-zielona
Ilustracja 4: Renaturyzacja Soko\u0142\u00f3wki w \u0141odzi jako element koncepcji B\u0142\u0119kitno-Zielonej Sieci. Zdj\u0119cie: A. Januchta-Szostak.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wroc\u0142aw wzmacnia struktury zieleni i wody np. w ramach projektu Grow Green w formie retencyjnych park\u00f3w kieszonkowych, zielonych dach\u00f3w i fasad. A Miasto Gda\u0144sk i Gda\u0144skie Wody popularyzuj\u0105 ogrody deszczowe i inne elementy b\u0142\u0119kitno-zielonej infrastruktury w obszarach zieleni miejskiej i osiedlowej, ale te\u017c zwi\u0119kszaj\u0105 retencj\u0119 uliczn\u0105, terenow\u0105 i zbiornikow\u0105. Od 2001 r. pojemno\u015b\u0107 retencyjna Gda\u0144ska zwi\u0119kszy\u0142a si\u0119 ponad 5-krotnie. Nawet ma\u0142e projekty demonstracyjne i pilota\u017cowe (jak zielone przystanki, czy deszczowe ogr\u00f3dki przyszkolne) s\u0105 bardzo istotne, bo s\u0142u\u017c\u0105 testowaniu rozwi\u0105za\u0144 i edukacji. Wa\u017cne jednak, by sta\u0142y si\u0119 powszechn\u0105 praktyk\u0105, a nie tylko incydentalnymi akcjami marketingowymi. <\/p>\n\n\n\n

A najlepsze dzia\u0142ania to takie, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 mitygacji i adaptacji jednocze\u015bnie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie. Dlatego wspomnia\u0142am o b\u0142\u0119kitno-zielonej infrastrukturze, kt\u00f3ra z jednej strony sprzyja mitygacji, zapewniaj\u0105c sekwestracj\u0119 (wychwyt \u2013 przyp. red.) dwutlenku w\u0119gla i jego magazynowanie, a z drugiej \u2013 adaptacji, pomagaj\u0105c \u0142agodzi\u0107 ekstrema pogodowe. Przede wszystkim fale upa\u0142\u00f3w i gwa\u0142towne opady. Jest zreszt\u0105 szereg nowych trend\u00f3w w urbanistyce zorientowanych na reintegracj\u0119 przyrody i struktur zbudowanych.<\/p>\n\n\n\n

Jak na przyk\u0142ad?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To znane ju\u017c koncepcje miast zielonych (green city<\/em>), miast-g\u0105bek (sponge city<\/em>), miast odpornych (resilient city<\/em>) i odpowiedzialnych (responsible city<\/em>). Ale ostatnio pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c idee SymbioCity<\/em> i BiodiverCity<\/em>, czyli miast zintegrowanych z natur\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Idea BiodiverCity<\/strong> jest inicjatyw\u0105 \u015awiatowego Forum Ekonomicznego i Instytutu Aleksandra von Humboldta, przedstawion\u0105 w  raporcie BiodiverCities<\/em> by 2030 w styczniu 2022 i dotyczy transformacji zwi\u0105zk\u00f3w miasta z przyrod\u0105. Transformacji, kt\u00f3ra musi obejmowa\u0107 nie tylko w\u0142\u0105czanie struktur zieleni i wody w przestrze\u0144 miejsk\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c aktywacj\u0119 proces\u00f3w ekologicznych w funkcjonowaniu miast i zmiany w strukturze spo\u0142eczno-ekonomicznej. W tym przesuni\u0119cie w kierunku tzw. nature-positive economy<\/em>, czyli gospodarki sprzyjaj\u0105cej przyrodzie i uwzgl\u0119dniaj\u0105cej d\u0142ugoterminowe korzy\u015bci ekosystemowe. Planowanie i zarz\u0105dzanie miastem trzeba wdra\u017ca\u0107 tak, \u017ceby stworzy\u0107 pewne mechanizmy doceniania przyrody w mie\u015bcie, kszta\u0142towa\u0107 lepsze warunki \u017cycia i tworzy\u0107 nowe miejsca pracy zwi\u0105zane z zielonymi inwestycjami i us\u0142ugami ekosystemowymi.<\/p>\n\n\n\n

\"B\u0142\u0119kitno-zielona
Ilustracja 5: Staw otoczony zieleni\u0105 w Warszawie. Zdj\u0119cie: A. Karda\u015b<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

To wa\u017cne, bo dzi\u015b bardzo mocno tkwimy jeszcze w epoce antropocenu, skoncentrowanej na ekspansji przestrzennej, wzro\u015bcie gospodarczym i kr\u00f3tkoterminowych zyskach. Us\u0142ugi ekosystem\u00f3w s\u0105 za\u015b niedoceniane i nieuwzgl\u0119dniane w uzasadnieniach ekonomicznych inwestycji zar\u00f3wno og\u00f3lnomiejskich, jak i indywidualnych. Zupe\u0142nie jak zdrowie \u2013 nie dostrzegamy \u201ejako smakuje, a\u017c si\u0119 zepsuje\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Sk\u0105d to si\u0119 bierze?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To chyba szerszy problem psychosocjologiczny, wynikaj\u0105cy z naszych warto\u015bci i postrzegania dobra wsp\u00f3lnego. W Polsce mamy problem zwi\u0105zany z pewnym zach\u0142y\u015bni\u0119ciem si\u0119 procesem transformacji ustrojowej i wolno\u015bci\u0105, jak\u0105 nam da\u0142a. Dzi\u015b mo\u017cemy swobodnie decydowa\u0107 o tym, co robimy w naszych gminach czy na naszych dzia\u0142kach. Warto\u015b\u0107, jak\u0105 jest dobro wsp\u00f3lne, zesz\u0142a na dalszy plan, by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce kojarzy si\u0119 z odg\u00f3rnym planowaniem w okresie poprzedniego systemu. Ale obecnie to dobro wsp\u00f3lne i dobro \u015brodowiska musz\u0105 mie\u0107 priorytet przed w\u0142asno\u015bci\u0105 prywatn\u0105 czy ekspansj\u0105 inwestycyjn\u0105, a zyski powinny by\u0107 analizowane w szerszej i d\u0142ugoterminowej perspektywie.<\/p>\n\n\n\n

Jak przekona\u0107 do tego ludzi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

No w\u0142a\u015bnie, i to jest wyzwanie\u2026 Ludzie zawsze w pierwszej kolejno\u015bci my\u015bl\u0105 o zaspokajaniu w\u0142asnych potrzeb bytowych, poczucia bezpiecze\u0144stwa i komfortu. I to jest naturalne (piramida Maslowa), ale powszechny konsumpcjonizm mocno nam rozdmucha\u0142 oczekiwania. My\u015bl\u0119, \u017ce przekonuj\u0105ca mo\u017ce by\u0107 perspektywa ogromu strat, jakie nam gro\u017c\u0105, je\u015bli odpowiednich dzia\u0142a\u0144 nie podejmiemy. Mam na my\u015bli skutki kataklizm\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 si\u0119 zamanifestowa\u0107 w wyniku powodzi, suszy, po\u017car\u00f3w czy tajfun\u00f3w. W Polsce nie do ko\u0144ca dostrzegamy skal\u0119 tych zjawisk, ale je\u015bli spojrzymy na wydarzenia z ubieg\u0142ego roku, takie jak powodzie w Niemczech czy gigantyczne po\u017cary w Kalifornii, to wida\u0107, jak du\u017ca jest skala problemu. A mo\u017ce by\u0107 znacznie gorzej, je\u015bli ziszcz\u0105 si\u0119 scenariusze klimatyczne w wariancie business as usual<\/em> (BAU). Zyski, jakie mo\u017cemy osi\u0105gn\u0105\u0107 dzi\u0119ki ograniczeniu strat spowodowanych katastrof\u0105 klimatyczn\u0105, s\u0105 wi\u0119c ogromne.<\/p>\n\n\n\n

A przy okazji poprawimy sobie jako\u015b\u0107 \u017cycia w miastach.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To jest element wy\u015bcigu miast. R\u00f3\u017cnego rodzaju rankingi maj\u0105 pokazywa\u0107, w kt\u00f3rych miastach \u017cyje si\u0119 lepiej, przyci\u0105gaj\u0105c w ten spos\u00f3b nowych mieszka\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"Bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107
Ilustracja 6: Wiewi\u00f3rka \u0141azienkach Kr\u00f3lewskich w Warszawie. Zdj\u0119cie: H. Niestr\u00f3j<\/a> (licencja Pixabay<\/a>). <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dlaczego bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 jest w mie\u015bcie potrzebna? I po co nam w nim ekosystemy?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli mamy my\u015ble\u0107 o symbiozie miasta z natur\u0105, to musimy pr\u00f3bowa\u0107 na\u015bladowa\u0107 cykl ekologiczny. W naturze nie ma \u015bmieci, jest tylko ci\u0105g\u0142y obieg materii i energii w\u015br\u00f3d producent\u00f3w, konsument\u00f3w i destruent\u00f3w, rozk\u0142adaj\u0105cych materi\u0119 na czynniki pierwsze. Dzia\u0142aj\u0105 te\u017c naturalne procesy regulacyjne. Ekosystem to rodzaj stowarzyszenia \u017cyciowego \u2013 jedni nie mog\u0105 istnie\u0107 bez drugich. Je\u015bli w \u0142a\u0144cuchu zabraknie jakich\u015b gatunk\u00f3w, kt\u00f3re znikn\u0119\u0142y, bo zosta\u0142y uznane przez nas za zbyteczne lub szkodliwe, to cykl zostaje przerwany. Jest zielona plama na mapie i w krajobrazie, ale transformacja energii i materii w ekosystemie jest ju\u017c zaburzona. W efekcie obni\u017cy si\u0119 te\u017c produktywno\u015b\u0107 i zdolno\u015b\u0107 ekosystem\u00f3w do regulacji r\u00f3\u017cnych proces\u00f3w, np. oczyszczania wody, gleby i powietrza, regulacji temperatury, wilgotno\u015bci, si\u0142y wiatru, czy stosunk\u00f3w wodnych. Do tego zaczn\u0105 zamiera\u0107 i znika\u0107 kolejne gatunki, od kt\u00f3rych jest uzale\u017cnione \u017cycie innych.<\/p>\n\n\n\n

Gdy posadzimy drzewo, to ono sobie i tak b\u0119dzie ros\u0142o. Co z tego, \u017ce zabraknie jakich\u015b mniejszych zwierz\u0105t?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Drzewa nie maj\u0105 w mie\u015bcie lekkiego \u017cycia: zanieczyszczenia, niedobory wody i substancji od\u017cywczych w glebie sprawiaj\u0105, \u017ce s\u0105 s\u0142absze i bardziej podatne na ataki owad\u00f3w. Kilkana\u015bcie lat temu pojawi\u0142 si\u0119 w Polsce inwazyjny gatunek motyla \u2013 szrot\u00f3wek kasztanowcowiaczek \u2013 kt\u00f3ry zaatakowa\u0142 prawie wszystkie kasztanowce w Poznaniu (ponad 2 000 drzew w pasach drogowych), bo mia\u0142 niewielu naturalnych wrog\u00f3w i m\u00f3g\u0142 si\u0119 \u0142atwo przenosi\u0107. Walka ze szrot\u00f3wkiem polega\u0142a nie tylko na wygrabianiu i niszczeniu opad\u0142ych li\u015bci oraz zabiegach chemicznych, ale r\u00f3wnie\u017c na  ograniczaniu jego populacji przez naturalnych sprzymierze\u0144c\u00f3w \u2013 ptaki \u2013 oraz na poprawianiu warunk\u00f3w powietrzno-wodnych pod\u0142o\u017ca, \u017ceby podnie\u015b\u0107 odporno\u015bci drzew.<\/p>\n\n\n\n

Innym przyk\u0142adem niechcianych owad\u00f3w s\u0105 komary, kt\u00f3re wraz z ocieplaniem si\u0119 klimatu mog\u0105 przenosi\u0107 coraz gro\u017aniejsze choroby zaka\u017ane. Szacuje si\u0119, \u017ce tylko z powodu malarii na \u015bwiecie umiera ponad milion ludzi rocznie. Mieszka\u0144cy cz\u0119sto wysuwaj\u0105 argument plagi komar\u00f3w, sprzeciwiaj\u0105c si\u0119 tworzeniu mokrade\u0142 i otwartych zbiornik\u00f3w retencyjnych. Ale je\u015bli stworzymy siedliska dla ryb, p\u0142az\u00f3w, gad\u00f3w i ptak\u00f3w (jerzyki s\u0105 \u015bwietne w ich wy\u0142apywaniu), to pomog\u0105 zachowa\u0107 wzgl\u0119dn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 w miejskich ekosystemach. A je\u015bli tego nie zrobimy, to b\u0119dziemy skazani na kosztowne i nieoboj\u0119tne dla \u015brodowiska akcje odkomarzania.<\/p>\n\n\n\n

To s\u0105 drobne zale\u017cno\u015bci, kt\u00f3re pokazuj\u0105, jak bardzo aspekty zwi\u0105zane z adaptacj\u0105 do zmiany klimatu, zwi\u0119kszaniem retencji czy ilo\u015bci zieleni, \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 z bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci\u0105. Cz\u0142owiek z przeci\u0119tn\u0105 wiedz\u0105 o ekosystemach cz\u0119sto nie zdaje sobie sprawy, \u017ce pr\u00f3buj\u0105c kszta\u0142towa\u0107 \u201esteryln\u0105 ziele\u0144\u201d w postaci r\u00f3wno wystrzy\u017conych trawnik\u00f3w i \u201etujop\u0142ot\u00f3w\u201d, tworzy tylko scenografi\u0119 pozbawion\u0105 istotnych funkcji \u017cyciowych i wymagaj\u0105c\u0105 kosztownych, a cz\u0119sto r\u00f3wnie\u017c szkodliwych dla \u015brodowiska, zabieg\u00f3w piel\u0119gnacyjnych (opryski, nawozy itp.). Sporo si\u0119 dzi\u015b m\u00f3wi o zaprzestaniu koszenia traw, og\u0142awiania drzew i grabienia li\u015bci, \u017ceby zachowa\u0107 cho\u0107by skromne siedliska dla naszych sprzymierze\u0144c\u00f3w. Do zmiany standard\u00f3w kszta\u0142towania i utrzymania zieleni musimy przekona\u0107 nie tylko decydent\u00f3w, ale przede wszystkim mieszka\u0144c\u00f3w i projektant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"Piel\u0119gnacja
Ilustracja 7: \u201eSterylne\u201d trawniki i \u017cywop\u0142oty nie wzbogacaj\u0105 miejskiego ekosystemu. Zdj\u0119cie: Ron Porter <\/a>(licencja Pixabay<\/a>). <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Oczywi\u015bcie, nie b\u0119dziemy mie\u0107 ca\u0142kiem dzikiej przyrody w mie\u015bcie, bo jest zbyt du\u017co barier, ale na pewno u\u015bwiadamianie ludziom tych zale\u017cno\u015bci powinno by\u0107 elementem edukacji klimatyczno-ekologicznej.<\/p>\n\n\n\n

A skoro o \u015bwiadomo\u015bci mowa, to chc\u0119 te\u017c podkre\u015bli\u0107 znaczenie ro\u015blinno\u015bci spontanicznej i funkcji ekologicznych w architekturze krajobrazu. Ju\u017c w latach 90. Joan Iverson Nassauer (Messy Ecosystems, Orderly Frames) zwraca\u0142a uwag\u0119, \u017ce estetyka rodzimych ekosystem\u00f3w i siedlisk dzikiej przyrody narusza normy kulturowe dotycz\u0105ce schludnego wygl\u0105du krajobraz\u00f3w. Dzi\u015b na \u015bwiecie dominuje ekologiczne podej\u015bcie w architekturze krajobrazu, a projektanci-naturali\u015bci, tacy jak np. Gilles Cl\u00e9ment, zmieniaj\u0105 wzorce kulturowe. W Polsce do or\u0119downik\u00f3w naturalizmu nale\u017cy m.in. dr Kasper Jakubowski \u2013 autor ksi\u0105\u017cki \u201eCzwarta przyroda. Sukcesja przyrody i funkcji nieu\u017cytk\u00f3w miejskich\u201d(2020). <\/p>\n\n\n\n

Natomiast w dzia\u0142aniach znakomitej wi\u0119kszo\u015bci polskich architekt\u00f3w i urbanist\u00f3w (nie wspominaj\u0105c o drogowcach!) wci\u0105\u017c dostrzegam d\u0105\u017cenie do \u201eporz\u0105dkowania\u201d przyrody w mie\u015bcie. Samosiejki i krzewy, kt\u00f3re nie s\u0105 zakomponowane od linijki to \u201echaszcze\u201d, kt\u00f3re trzeba usun\u0105\u0107, \u017ceby zaprojektowa\u0107 \u201ew\u0142a\u015bciw\u0105 ziele\u0144\u201d, wybetonowa\u0107 \u015bcie\u017cki, postawi\u0107 \u0142aweczki, o\u015bwietli\u0107 \u2013 i wtedy jest to akceptowalne. Je\u015bli drzewo nie widnieje w ewidencji, to nie powinno tu rosn\u0105\u0107. Po prostu, bezprawnie \u201ewlaz\u0142o\u201d na teren dzia\u0142ki i mo\u017cna je usun\u0105\u0107. A przecie\u017c samosiejki to te drzewa, kt\u00f3re wybra\u0142y sobie siedliska optymalnie do swoich potrzeb. <\/p>\n\n\n\n

I potrafi\u0142y przetrwa\u0107, wi\u0119c wcale nie s\u0105 tak s\u0142abe, jak s\u0105dzi wiele os\u00f3b.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dok\u0142adnie. Jest wr\u0119cz przeciwnie \u2013 poniewa\u017c ju\u017c wyros\u0142y, to znaczy, \u017ce warto je usankcjonowa\u0107 i w\u0142\u0105czy\u0107 do kompozycji krajobrazu, bo maj\u0105 wi\u0119ksze szanse na prze\u017cycie ni\u017c nowe nasadzenia. Najpierw dostrzec, a nast\u0119pnie uwzgl\u0119dni\u0107 w strukturze miasta lub zagospodarowaniu dzia\u0142ki to bardzo dobry spos\u00f3b, by chroni\u0107 to, co ju\u017c mamy. <\/p>\n\n\n\n

\"Znikaj\u0105ce
Ilustracja 8: M\u00f3wimy o tworzeniu \u201emiasta g\u0105bki\u201d i odbudowie bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci, a tymczasem pod presj\u0105 zabudowy znikaj\u0105 ostatnie mokrad\u0142a, np. w dolinie Bogdanki w Poznaniu. Zdj\u0119cie: A. Januchta-Szostak.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Cz\u0119sto s\u0142ysz\u0119 argument, \u017ce drzewa koliduj\u0105 z architektur\u0105 i infrastruktur\u0105 (nadziemn\u0105 i podziemn\u0105), \u017ce nie mog\u0105 rosn\u0105\u0107 w korytach rzek, bo utrudniaj\u0105 sp\u0142yw wody, \u017ce zagra\u017caj\u0105 kierowcom i pieszym. To prawda, mamy archaiczne przepisy, kt\u00f3re stawiaj\u0105 \u201eszar\u0105\u201d infrastruktur\u0119 ponad zielon\u0105. \u0141atwiej wyci\u0105\u0107 drzewo ni\u017c zmieni\u0107 my\u015blenie, ale w wielu miastach na \u015bwiecie ju\u017c wida\u0107, \u017ce b\u0142\u0119kitno-zielona infrastruktura zaczyna by\u0107 traktowana priorytetowo, bo to infrastruktura krytyczna, niezb\u0119dna do funkcjonowania gospodarki i pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n

Wspomnia\u0142a pani o raporcie BiodiverCities 2030. Co jeszcze ciekawego w nim zapisano?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Podkre\u015blono bardzo istotny aspekt: \u015blad przestrzenny miast powi\u0119ksza si\u0119 w znacznie szybszym tempie ni\u017c populacje miejskie. W ci\u0105gu 12 lat XXI w. powierzchnia \u015brodowiska zbudowanego (nie tylko miasta, ale wszelka zabudowa i infrastruktura) na ca\u0142ej planecie wzros\u0142a o 66%. Obok \u015bladu ekologicznego, \u015bladu wodnego czy \u015bladu w\u0119glowego m\u00f3wimy dzi\u015b r\u00f3wnie\u017c o \u015bladzie przestrzennym.<\/p>\n\n\n\n

66% w tak kr\u00f3tkim czasie? A\u017c niewyobra\u017calne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Miasta s\u0105 skoncentrowane na stosunkowo ma\u0142ej powierzchni, ale ich po\u015bredni wp\u0142yw na u\u017cytkowanie grunt\u00f3w jest ogromny. Aby wy\u017cywi\u0107 statystyczne miasto, potrzebujemy obszaru 36 razy wi\u0119kszego od jego powierzchni, poniewa\u017c pozyskujemy zasoby i przekszta\u0142camy tereny dla potrzeb rolnictwa, energetyki, przemys\u0142u czy komunikacji. Autorzy raportu podaj\u0105, \u017ce w latach 1990-2015 globalnie populacja miast wzros\u0142a \u015brednio 1,9 razy, ale w tym samym okresie \u015blad miejski wzr\u00f3s\u0142 \u015brednio 2,5 razy. Ta r\u00f3\u017cnica jest jeszcze bardziej widoczna w krajach rozwijaj\u0105cych si\u0119, w kt\u00f3rych populacja wzros\u0142a 2,3 razy, a powierzchnia miejska w tym samym okresie \u2013 3,2 razy. Oznacza to, \u017ce w bardzo kr\u00f3tkim czasie ogromne tereny zosta\u0142y zagarni\u0119te i przekszta\u0142cone dla potrzeb cz\u0142owieka oraz \u017ce te potrzeby rosn\u0105, a ich zaspokajanie odbywa si\u0119 coraz wi\u0119kszym kosztem \u015brodowiska i przestrzeni. W efekcie dochodzi do utraty wielu cennych, naturalnych siedlisk przyrodniczych i spadku bior\u00f3\u017cnorodno\u015bci w otoczeniu miast. Ale problem ten bardzo mocno wida\u0107 te\u017c w Polsce. Procesy suburbanizacji (tzw. urban sprawl<\/em>) s\u0105 w Polsce bardzo gwa\u0142towne. W Poznaniu liczba mieszka\u0144c\u00f3w systematycznie spada (od 2000 do 2021 roku uby\u0142o ponad 50 tys. mieszka\u0144c\u00f3w). Ro\u015bnie natomiast w gminach o\u015bciennych (wzrost o ponad 86 tys. w okresie 2000-2017), poniewa\u017c mieszka\u0144cy realizuj\u0105 tam swoje \u201eameryka\u0144skie sny\u201d o domu z ogr\u00f3dkiem w otoczeniu przyrody. Przy okazji jednak \u201ewylewaj\u0105 dziecko z k\u0105piel\u0105\u201d, niszcz\u0105c pi\u0119kno i zasoby krajobrazu.<\/p>\n\n\n\n

\"Suburbanizacja.
Ilustracja 9:  W wielu miastach Polski trwa suburbanizacja \u2013 w dzielnicach willowych pojawiaj\u0105 si\u0119 budynki wielomieszkaniowe, na pustych dot\u0105d obrze\u017cach miasta \u2013 zabudowa szeregowa i domki. Zdj\u0119cie: A. Karda\u015b.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce liczba mieszka\u0144c\u00f3w, uwzgl\u0119dniana w planach przestrzennych gmin, wielokrotnie przekracza przewidywany wzrost populacji. Nawet naj\u015bmielsze trendy demograficzne nie zak\u0142adaj\u0105 wzrostu liczby ludno\u015bci w Pozna\u0144skiem Obszarze Metropolitalnym o 154%! A taki wzrost powierzchni obszar\u00f3w zurbanizowanych wynika z analizy zapis\u00f3w studium zagospodarowania przestrzennego gmin. Oznacza to, \u017ce pod zabudow\u0119 mieszkaniow\u0105 i zwi\u0105zan\u0105 z ni\u0105 infrastruktur\u0119 przeznacza si\u0119 o wiele wi\u0119cej teren\u00f3w, ni\u017c potrzeba, bez uwzgl\u0119dniania faktycznej demografii, koszt\u00f3w infrastruktury obs\u0142uguj\u0105cej rozproszon\u0105 zabudow\u0119, czy wreszcie strat zwi\u0105zanych z degradacj\u0105 \u015brodowiska i utrat\u0105 siedlisk. <\/p>\n\n\n\n

Dlaczego? Bo MO\u017bNA. Bo przestrze\u0144 jako zas\u00f3b \u015brodowiskowy nie jest prawnie chroniona, a samorz\u0105dy, cho\u0107 maj\u0105 na sztandarach has\u0142a zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju, szafuj\u0105 tym ograniczonym dobrem w imi\u0119 kr\u00f3tkowzrocznych interes\u00f3w. Na skutek takich dzia\u0142a\u0144 przerywane s\u0105 korytarze migracyjne, niszczone s\u0105 siedliska, przybywa barier, ro\u015bnie zanieczyszczenie wody i powietrza oraz intensywno\u015b\u0107 ruchu samochodowego i zwi\u0105zane z nim emisje gaz\u00f3w. To w Polsce wci\u0105\u017c bagatelizowany wp\u0142yw suburbanizacji, kt\u00f3ra dotyczy nie tylko du\u017cych aglomeracji miejskich, ale i miast \u015brednich. My\u015bl\u0119, \u017ce to w pewien spos\u00f3b tak\u017ce efekt wspomnianego przeze mnie zach\u0142y\u015bni\u0119cia si\u0119 wolno\u015bci\u0105 przy ewidentnym braku \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej i zr\u00f3wnowa\u017conego podej\u015bcia w planowaniu przestrzennym. <\/p>\n\n\n\n

Polska nie ma jednak tak du\u017cych aglomeracji, jak inne kraje w Europie, tym bardziej na \u015bwiecie. To dobrze?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zgadza si\u0119. Nie mamy takich mega miast jak Bombaj, Meksyk, czy Sao Paulo, wi\u0119c nie mamy i tak gigantycznych problem\u00f3w. Polska ma na szcz\u0119\u015bcie struktur\u0119 drobnoziarnist\u0105, czyli przewa\u017caj\u0105 miasta ma\u0142e i \u015brednie (tylko 44 miasta maj\u0105 powy\u017cej 100 tys. mieszka\u0144c\u00f3w). I to jest kapita\u0142, o kt\u00f3ry trzeba dba\u0107, \u017ceby unikn\u0105\u0107 nieprzemy\u015blanej ekspansji. <\/p>\n\n\n\n

Do granic ekspansji dosz\u0142y ju\u017c np. Niderlandy, gdzie skrupulatnie analizuje si\u0119 ka\u017cd\u0105 decyzj\u0119 przestrzenn\u0105 i od dawna stosuje urbanistyczny recykling, \u017ceby lepiej zagospodarowa\u0107 tereny ju\u017c przekszta\u0142cone lub zdegradowane. W podobnej sytuacji jest Singapur le\u017c\u0105cy na ograniczonej przestrzennie wyspie. Dlatego w mie\u015bcie powo\u0142ano jednostk\u0119 urbanistyczn\u0105, kt\u00f3ra nie nazywa si\u0119 wydzia\u0142em ds. rozwoju, tylko przebudowy (URA \u2013 Urban Redevelopment Authority<\/em>). Jednostka ta \u015bci\u015ble wsp\u00f3\u0142pracuje z Narodow\u0105 Agencj\u0105 Wodn\u0105 oraz Narodow\u0105 Agencj\u0105 ds. \u015arodowiska  w celu minimalizacji wp\u0142ywu na \u015brodowisko oraz odbudowy skromnych zasob\u00f3w wody i zieleni. Pomimo ogranicze\u0144 przestrzennych, a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki nim (!) Singapur ma ambicj\u0119 sta\u0107 si\u0119 \u201eMiastem Ogrod\u00f3w i Wody\u201d. My\u015bl\u0119, \u017ce w naszych miastach r\u00f3wnie\u017c powinni\u015bmy skupi\u0107 si\u0119 na tym, jak przekszta\u0142ca\u0107 ju\u017c zainwestowane tereny oraz zwi\u0119ksza\u0107 ilo\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 zieleni w strukturach miast, zamiast eksplodowa\u0107 na zewn\u0105trz i poch\u0142ania\u0107 kolejne zasoby przestrzeni i przyrody.<\/p>\n\n\n\n

Inn\u0105 bol\u0105czk\u0105 naszych miast jest betonoza.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W temacie tym powiedziano i napisano ju\u017c bardzo wiele. Jan Mencwel w ksi\u0105\u017cce \u201eBetonoza. Jak si\u0119 niszczy polskie miasta\u201d (2020) zilustrowa\u0142 procesy uszczelniania i eliminacji zieleni z naszych miast, niekiedy pod szlachetnymi has\u0142ami rewitalizacji. Szczeg\u00f3lnie zagro\u017cone s\u0105 historyczne centra miast, w kt\u00f3rych udzia\u0142 powierzchni uszczelnionych dochodzi do 80-90%. Wiele polskich rynk\u00f3w zosta\u0142o pozbawionych drzew w imi\u0119 prawdy historycznej, ale za cen\u0119 przekszta\u0142cenia ich w betonowe patelnie. Budowanie \u015bwiadomo\u015bci ekologicznej w\u015br\u00f3d mieszka\u0144c\u00f3w, projektant\u00f3w i inwestor\u00f3w to te\u017c bardzo wa\u017cny kierunek dzia\u0142a\u0144, poniewa\u017c presja spo\u0142eczna jest w stanie zmienia\u0107 z\u0142e decyzje. Sztandarowy przyk\u0142ad: 20 lat temu rynek w Skierniewicach by\u0142 wielkim skwerem z roz\u0142o\u017cystymi wierzbami. W 2005 przeprowadzono modernizacj\u0119 jego p\u0142yty, wycinaj\u0105c drzewa i likwiduj\u0105c trawniki, ale w ubieg\u0142ym roku zapad\u0142a decyzja o ponownym zazielenieniu rynku. Dobrze, \u017ce pr\u00f3buje si\u0119 naprawia\u0107 b\u0142\u0119dy, tylko czy sta\u0107 nas na takie kosztowne lekcje?<\/p>\n\n\n\n

\"Betonoza.
Ilustracja 10: Rynek w Skierniewicach w lutym 2022. Zdj\u0119cie: Katarzyna Strojna.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ze swojej strony chcia\u0142abym zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na jeszcze jeden problem, o kt\u00f3rym m\u00f3wi si\u0119 troch\u0119 mniej.<\/p>\n\n\n\n

Czyli?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W planowaniu przestrzennym w Polsce uwzgl\u0119dnia si\u0119 udzia\u0142 teren\u00f3w biologicznie czynnych. Tymczasem takie powierzchnie s\u0105 bardzo zr\u00f3\u017cnicowane i \u015bwiadcz\u0105 r\u00f3\u017cne us\u0142ugi ekosystemowe. To r\u00f3wnie dobrze mo\u017ce by\u0107 strzy\u017cony trawnik, jak i bujna, wielopi\u0119trowa ziele\u0144. Brak wska\u017anik\u00f3w efektywno\u015bci ekologicznej zieleni w miastach i na poszczeg\u00f3lnych dzia\u0142kach to du\u017cy mankament naszego prawa. Dla przyk\u0142adu: w Berlinie ju\u017c od lat 90. XX w. stosuje si\u0119 wsp\u00f3\u0142czynnik BAF (the Biotop Area Factor<\/em>), kt\u00f3ry wyra\u017ca stosunek powierzchni ekologicznie efektywnej do ca\u0142ej powierzchni terenu i mo\u017ce by\u0107 wprowadzony w planach krajobrazowych (kt\u00f3rych u nas si\u0119 nie stosuje). Program ochrony krajobrazu i gatunk\u00f3w w Berlinie zosta\u0142 ustanowiony w\u0142a\u015bnie po to, \u017ceby zmniejsza\u0107 wp\u0142yw zabudowy na \u015brodowisko w centrum miasta. S\u0142u\u017cy poprawie funkcjonalno\u015bci ekosystemu i wspieraniu rozwoju biotop\u00f3w (\u015brodowisk \u017cycia dla organizam\u00f3w \u2013 przyp. red.), przy jednoczesnym zachowaniu obecnego u\u017cytkowania grunt\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Jak kszta\u0142towa\u0107 miasta i zarz\u0105dza\u0107 nimi, by \u015brodowisko zosta\u0142o odpowiednio docenione?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jest kilka kluczowych zasad, kt\u00f3re zosta\u0142y zdefiniowane w ramach koncepcji SymbioCities<\/strong>, i kt\u00f3re warto w Polsce wprowadzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Po pierwsze \u2013 podej\u015bcie systemowe<\/strong> jest konieczne, aby sprosta\u0107 globalnym zmianom klimatycznym, a tak\u017ce nowej agendzie miejskiej ONZ i celom zr\u00f3wnowa\u017conego rozwoju. Ta zmiana musi by\u0107 sterowana na szczeblu rz\u0105dowym (zmiany legislacyjne), koordynowana i wdra\u017cana na poziomie miasta i poparta politykami i programami oraz narz\u0119dziami prawno-ekonomicznymi. Mamy nowy projekt Krajowej Polityki Miejskiej, kt\u00f3ry uwzgl\u0119dnia strategiczn\u0105 rol\u0119 zieleni w miastach w adaptacji do zmiany klimatu, ale na razie dzia\u0142ania polskich samorz\u0105d\u00f3w przypominaj\u0105 niezbyt precyzyjnie aplikowan\u0105 akupunktur\u0119 projektow\u0105 (beczki na deszcz\u00f3wk\u0119, \u0142\u0105ki kwietne, zielone przystanki). Owszem, to kroki w dobrym kierunku, ale jednocze\u015bnie bardzo ma\u0142e. Brakuje tzw. wizji s\u0142onia, czyli strategii dzia\u0142a\u0144 integruj\u0105cej r\u00f3\u017cne cele oraz sektory i podmioty.<\/p>\n\n\n\n

Po drugie \u2013 potrzeba podej\u015bcia interdyscyplinarnego<\/strong>. W wielu miastach ju\u017c dzi\u015b tworzone s\u0105 zespo\u0142y sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z r\u00f3\u017cnych specjalist\u00f3w, przedstawicieli jednostek miejskich, organizacji pozarz\u0105dowych i mieszka\u0144c\u00f3w, cho\u0107 wymiana informacji nie zawsze prowadzi do zintegrowanych rozwi\u0105za\u0144. Na przyk\u0142ad: realizuj\u0105c projekt modernizacji koryta rzecznego dla cel\u00f3w przeciwpowodziowych, warto r\u00f3wnocze\u015bnie wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 ekosystemy, jako\u015b\u0107 krajobrazu czy wielofunkcyjno\u015b\u0107 i dost\u0119pno\u015b\u0107 przestrzeni publicznych. Warunkiem jest jednak wsp\u00f3\u0142praca hydrolog\u00f3w, hydrotechnik\u00f3w oraz specjalist\u00f3w in\u017cynierii wodnej i \u015brodowiskowej z przyrodnikami i ekologami, architektami krajobrazu, a nawet socjologami oraz udzia\u0142 r\u00f3\u017cnych interesariuszy. Potrzebna jest zatem integracja wertykalna (pomi\u0119dzy r\u00f3\u017cnymi poziomami planowania oraz instytucjami rz\u0105dowymi i samorz\u0105dowymi) i horyzontalna (mi\u0119dzysektorowa). Wa\u017cne s\u0105 te\u017c inicjatywy oddolne i przywracanie mieszka\u0144com poczucia sprawczo\u015bci \u2013 cho\u0107by przez zielone bud\u017cety obywatelskie czy w\u0142\u0105czanie r\u00f3\u017cnych organizacji pozarz\u0105dowych w podejmowanie decyzji.<\/p>\n\n\n\n

Po trzecie \u2013 zintegrowane planowanie pozwala osi\u0105gn\u0105\u0107 efekt synergii<\/strong>. Miasta to z\u0142o\u017cone systemy, a inwestycje musz\u0105 rozwi\u0105zywa\u0107 kilka problem\u00f3w jednocze\u015bnie (u nas jest cz\u0119sto na odwr\u00f3t: rozwi\u0105zuj\u0105c jeden problem, tworzy si\u0119 inny, co wynika z braku podej\u015bcia interdyscyplinarnego). Synergiczne rozwi\u0105zania s\u0105 bardziej op\u0142acalne \u2013 przynosz\u0105 wi\u0119cej korzy\u015bci przy mniejszych kosztach w r\u00f3\u017cnych sektorach i obszarach zarz\u0105dzania miastem. Miasta mog\u0105 tworzy\u0107 \u015brodowisko odporne na zmiany klimatu i przyjazne mieszka\u0144com, zmniejszaj\u0105c jednocze\u015bnie sw\u00f3j wp\u0142yw na bior\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107. Wed\u0142ug raportu BiodiverCities<\/em> by 2030 rozwi\u0105zania bliskie naturze, czyli NbS-y s\u0105 \u015brednio o 50% bardziej op\u0142acalne ni\u017c \u201eszara\u201d infrastruktura techniczna i zapewniaj\u0105 o 28% wi\u0119ksz\u0105 warto\u015b\u0107 dodan\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Po czwarte \u2013 musimy zmieni\u0107 podej\u015bcie z problemowego na wizjonerskie<\/strong>. Polacy s\u0105 narodem malkontent\u00f3w i cz\u0119\u015bciej koncentruj\u0105 si\u0119 na problemach ni\u017c na szansach i atutach. Klarowna wizja cel\u00f3w i przyk\u0142ady dobrych praktyk mog\u0105 lepiej motywowa\u0107 do zmagania si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi trudno\u015bciami i mieszka\u0144c\u00f3w, i decydent\u00f3w. Ta zmiana podej\u015bcia oznacza te\u017c przej\u015bcie od dzia\u0142a\u0144 reaktywnych do proaktywnych<\/strong>. Obecnie, widzimy problemy i staramy si\u0119 na nie reagowa\u0107. Na przyk\u0142ad, w reakcji na pow\u00f3d\u017a umacniamy i podnosimy wa\u0142y przeciwpowodziowe, zabezpieczamy tereny zagro\u017cone zalaniem, a potem szybko o niej zapominamy. Podej\u015bcie proaktywne wymaga przeanalizowania, gdzie tkwi\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a zagro\u017ce\u0144 i podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144 zapobiegawczych (czyli np. zwi\u0119kszania retencji w g\u00f3rze zlewni, co pozwoli zmniejszy\u0107 i spowolni\u0107 sp\u0142yw powierzchniowy), przygotowania z wyprzedzeniem scenariuszy i analiz skutk\u00f3w r\u00f3\u017cnych wariant\u00f3w dzia\u0142a\u0144. A przede wszystkim, koncentracji uwagi na obszarach, kt\u00f3re generuj\u0105 zagro\u017cenia, a nie tylko miejscach, w kt\u00f3rych manifestuj\u0105 si\u0119 ich skutki. M\u00f3wi\u0105c kolokwialnie: \u0142atwiej zapobiega\u0107 ni\u017c leczy\u0107, a przy okazji mo\u017cna zaoszcz\u0119dzi\u0107 pieni\u0105dze i unikn\u0105\u0107 katastrof.<\/p>\n\n\n\n

Rozmawia\u0142 Szymon Bujalski \u2013 dziennikarz dla klimatu<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anna Januchta-Szostak<\/strong> jest profesorem, naukowcem i nauczycielem akademickim na Wydziale Architektury Politechniki Pozna\u0144skiej. Od kilkunastu lat zajmuje si\u0119 zagadnieniami zintegrowanej gospodarki wodnej w mie\u015bcie i adaptacji miast do zmiany klimatu. Jest ekspertem w zakresie wielofunkcyjnego kszta\u0142towania miejskich obszar\u00f3w nadrzecznych i przestrzeni publicznych, z uwzgl\u0119dnieniem b\u0142\u0119kitno-zielonej infrastruktury w zagospodarowaniu w\u00f3d opadowych. Jest te\u017c cz\u0142onkiem Interdyscyplinarnego Zespo\u0142u Doradczego ds. Kryzysu Klimatycznego przy Prezesie PAN, zespo\u0142u ekspert\u00f3w Retencja,pl i ekspert\u00f3w wodnych Open Eyes Economy Summit (OEES). Jest autork\u0105 ponad 130 publikacji naukowych.<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/naukaoklimacie.pl<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mieszka\u0144cy miast i teren\u00f3w zurbanizowanych (czyli wi\u0119kszo\u015b\u0107 populacji) s\u0105 szczeg\u00f3lnie nara\u017ceni na zagro\u017cenia, jakie przynosi globalne ocieplenie. Jak podkre\u015blono w drugiej cz\u0119\u015bci Sz\u00f3stego raportu IPCC, adaptacja miast \u2013 zr\u00f3wnowa\u017cony rozw\u00f3j osiedli i transportu, b\u0142\u0119kitno-zielona infrastruktura, wykorzystanie rozwi\u0105za\u0144 inspirowanych natur\u0105 \u2013 jest niezb\u0119dna, je\u015bli chcemy unikn\u0105\u0107 znacznego pogorszenia naszych warunk\u00f3w \u017cycia. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":1914,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[4],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1913"}],"collection":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1913"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1913\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1915,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1913\/revisions\/1915"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/1914"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1913"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1913"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1913"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}