{"id":2134,"date":"2022-11-14T07:32:00","date_gmt":"2022-11-14T06:32:00","guid":{"rendered":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=2134"},"modified":"2022-11-14T10:40:13","modified_gmt":"2022-11-14T09:40:13","slug":"jacek-zalewski-co-trzeba-wiedziec-o-stopniu-wodnym-siarzewo-czy-warto-go-budowac","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=2134","title":{"rendered":"Jacek Zalewski \u2013 Co trzeba wiedzie\u0107 o stopniu wodnym Siarzewo? Czy warto go budowa\u0107?"},"content":{"rendered":"\n

Informacja dla proponent\u00f3w i oponent\u00f3w projektu zainteresowanych rzeteln\u0105 wiedz\u0105, a nie tylko konfliktem. Na pocz\u0105tek pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 lekko skr\u00f3conym cytatem: \u201eJedn\u0105 z powa\u017cniejszych chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata, kt\u00f3rej wirus zagnie\u017adzi\u0142 si\u0119 i bezkarnie si\u0119 multiplikuje (\u2026), jest aprioryczna jednostronno\u015b\u0107 dokonywanej oceny. Je\u017celi jestem \u201eza\u201d czym\u015b, to uznaj\u0119 jedynie pozytywy, dostrzegam jedynie osi\u0105gni\u0119cia tego czego\u015b, a wszelkie uwagi o niedomaganiach, brakach czy mankamentach traktuj\u0119 jako z\u0142o\u015bliwy atak i zamach na moje pogl\u0105dy. Je\u017celi za\u015b jestem \u201eprzeciwko\u201d czemu\u015b, to z upodobaniem kolekcjonuj\u0119 wszelkie przejawy s\u0142abo\u015bci, podkre\u015blam mankamenty, uwypuklam b\u0142\u0119dy, a starannie ignoruj\u0119 osi\u0105gni\u0119cia, sukcesy lub zas\u0142ugi. Sprawia to, \u017ce wszelki dyskurs podlega g\u0142\u00f3wnie ocenie politycznej i ideologicznej \u2013 jak najszybszemu ustaleniu, czy jeste\u015b sojusznikiem czy wrogiem. Rozum zostaje wy\u0142\u0105czony, zwyci\u0119\u017caj\u0105 emocje i plemiennie potraktowana to\u017csamo\u015b\u0107. Ja jednak jestem ze starej szko\u0142y i nie potrafi\u0119 si\u0119 odnale\u017a\u0107 w takich opisach rzeczywisto\u015bci. Ta stara szko\u0142a stara\u0142a si\u0119 bowiem zrozumie\u0107 uwarunkowania i okoliczno\u015bci oraz rozwa\u017cy\u0107 pozytywy i negatywy, osi\u0105gni\u0119cia i pora\u017cki, sporz\u0105dzi\u0107 ca\u0142o\u015bciowy bilans, kt\u00f3ry uwzgl\u0119dnia i \u201ewinien\u201d, i \u201ema\u201d. Dlatego te\u017c nie chc\u0119 wydawa\u0107 jednoznacznych werdykt\u00f3w ani te\u017c niczego usprawiedliwia\u0107 czy te\u017c atakowa\u0107. Pragn\u0119 raczej spr\u00f3bowa\u0107 zrozumie\u0107 z\u0142o\u017cone problemy i t\u0119 refleksj\u0119 podda\u0107 racjonalnej ocenie czytelnik\u00f3w\u201d.<\/em>[1]<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Mocno uto\u017csamiam si\u0119 z tym podej\u015bciem. Licz\u0119, \u017ce m\u00f3j poni\u017cszy tekst nie b\u0119dzie polemiczny, cho\u0107 przyznam, \u017ce niekt\u00f3rzy autorzy tekst\u00f3w o stopniu Siarzewo tak mocno odsuwaj\u0105 si\u0119 od merytoryki, \u017ce czasem nawet zwyk\u0142e podanie fakt\u00f3w uznaj\u0105 oni za atak. Niestety zbyt cz\u0119sto, tak\u017ce w powa\u017cnych mediach, g\u0142os zabieraj\u0105 osoby, kt\u00f3re swoje wypowiedzi opieraj\u0105 o szcz\u0105tkow\u0105 wiedz\u0119, manipuluj\u0105 sposobem przekazu lub jednostronnie przedstawiaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. To szalenie utrudnia dialog.<\/p>\n\n\n\n

Wiele lat zajmowa\u0142em si\u0119 bezpo\u015brednio projektem lokalizowania kolejnego stopnia wodnego poni\u017cej W\u0142oc\u0142awka, analizuj\u0105c obszar od Hutniczej po Siarzewo. Z racji pe\u0142nionej funkcji, wiedz\u0119 hydrotechniczn\u0105 wyniesion\u0105 z uczelni i popart\u0105 kilkunastoletnim do\u015bwiadczeniem zawodowym, wzbogaci\u0142em o rzeteln\u0105 szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 wiedz\u0119 o tym projekcie. Zarz\u0105dza\u0142em bardzo szerokim zespo\u0142em ekspert\u00f3w i in\u017cynier\u00f3w, kt\u00f3ry przygotowa\u0142 kilkadziesi\u0105t pog\u0142\u0119bionych raport\u00f3w i projekty dotycz\u0105ce tej inwestycji i ostatecznie sformu\u0142owa\u0142 raport o oddzia\u0142ywaniu na \u015brodowisko dla potencjalnej lokalizacji stopnia Siarzewo, ale te\u017c i pozosta\u0142ych miejsc (Przypust, Nieszawa, Siarzewo II).<\/p>\n\n\n\n

Nasz\u0105 ambicj\u0105 by\u0142o, aby pokaza\u0107, niezale\u017cnie czy popieramy ten projekt czy te\u017c nie (a zesp\u00f3\u0142 by\u0142 w tym zakresie mocno podzielony), \u017ce jest mo\u017cliwe projektowanie obiekt\u00f3w hydrotechnicznych w duchu poszanowania \u015brodowiska i w mi\u0119dzybran\u017cowym dialogu. S\u0105dz\u0119, \u017ce to nam si\u0119 uda\u0142o, ale nie o samym projekcie chcia\u0142bym pisa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Niestety projekt ten nieuchronnie zosta\u0142 wpl\u0105tany w polityczne lub biznesowe cele jego proponent\u00f3w i oponent\u00f3w i nie dosz\u0142o do powa\u017cnej, otwartej dyskusji nad jego realizacj\u0105. Ubolewam nad tym, \u017ce nie podj\u0119to rzetelnej pr\u00f3by sprawdzenia czy budowa tego stopnia wodnego jest rzeczywi\u015bcie konieczna, gdy\u017c nikt nie by\u0142 gotowy finansowa\u0107 pracy niezale\u017cnych ekspert\u00f3w mi\u0119dzynarodowych kt\u00f3rzy oceniliby stan bezpiecze\u0144stwa stopnia W\u0142oc\u0142awek i szukali innych ni\u017c budowa kolejnego stopnia, rozwi\u0105za\u0144 (a niestety z up\u0142ywem czasu, post\u0119pem wiedzy na \u015bwiecie i r\u00f3wnoczesnym obni\u017caniem rangi gospodarki wodnej w Polsce zas\u00f3b wiedzy w tej dziedzinie w naszym kraju sta\u0142 si\u0119 niewystarczaj\u0105cy lub zatrzyma\u0142 si\u0119 w latach gospodarki centralnie planowanej),. W moim najg\u0142\u0119bszym przekonaniu, nie doszli\u015bmy do obiektywnego uzasadnienia potrzeby powstania kolejnego stopnia. Ca\u0142a praca oparta by\u0142a o rozwa\u017canie jedynie nowego stopnia jako metody zabezpieczenia istniej\u0105cej budowli. Nie pog\u0142\u0119biali\u015bmy kwestii rozbi\u00f3rki czy remontu stopnia we W\u0142oc\u0142awku, chocia\u017c si\u0142\u0105 rzeczy, do\u015b\u0107 dobrze przyjrzeli\u015bmy si\u0119 dotychczasowym raportom, mo\u017cliwym rozwi\u0105zaniom i przeanalizowali\u015bmy obecny stan wiedzy o tych rozwi\u0105zaniach mo\u017cliwie wnikliwie. To do\u015bwiadczenie i uzyskana wiedza pozwalaj\u0105 mi na formu\u0142owanie uog\u00f3lnionych si\u0142\u0105 rzeczy wniosk\u00f3w przedstawionych poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

Chcia\u0142bym w tym tek\u015bcie podsumowa\u0107 wa\u017cne informacje, kt\u00f3re pozwol\u0105 mo\u017ce lepiej osadzi\u0107 nieuchronny konflikt wok\u00f3\u0142 tej inwestycji w realiach. \u015awiadomie raczej nie podaj\u0119 liczb \u2013 nie o nie tutaj bowiem chodzi. Poruszam w nim jednak kluczowe konfliktogenne tematy podaj\u0105c ju\u017c wprost wnioski, do jakich doprowadzi\u0142y mnie analizy. Swoj\u0105 drog\u0105, w dialogu niew\u0105tpliwie pomog\u0142oby, gdyby strony tego konfliktu zapozna\u0142y si\u0119 z kilkudziesi\u0119cioma obszernymi raportami opracowanymi w toku naszych prac, a kt\u00f3re stanowi\u0105 merytoryczn\u0105 i bardzo szerok\u0105 podbudow\u0119 raportu o odzia\u0142ywaniu na \u015brodowisko.<\/p>\n\n\n\n

Z g\u00f3ry prosz\u0119 znawc\u00f3w tematu o wyrozumia\u0142o\u015b\u0107, gdy u\u017cywa\u0107 b\u0119d\u0119 nie do ko\u0144ca precyzyjnego j\u0119zyka, czasem uproszcze\u0144 i niefachowych zwrot\u00f3w, a opisy skomplikowanych temat\u00f3w ograniczam do kilku linijek. Chcia\u0142bym jednak, by w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci tekst by\u0142 powszechnie zrozumia\u0142y, a nie fachowy i nie zniech\u0119ca\u0142 czytelnik\u00f3w nadmiernie skomplikowanymi dywagacjami.<\/p>\n\n\n\n

Codzienne zaanga\u017cowanie w ten projekt zako\u0144czy\u0142em gdzie\u015b ko\u0142o 2016 roku. Ciekaw by\u0142bym czy od tego czasu uleg\u0142 on istotnym zmianom. To co mo\u017cna z zewn\u0105trz zaobserwowa\u0107, to \u017ce wydawane s\u0105 na niego wci\u0105\u017c du\u017ce pieni\u0105dze, na przyk\u0142ad pod has\u0142em promocji lub analiz prawnych. Og\u0142oszono te\u017c przetarg na opracowanie projektu budowlanego. Czy rzeczywi\u015bcie warto?<\/p>\n\n\n\n

  1. Stopie\u0144 wodny, zapora czy tama?<\/strong><\/li><\/ol>\n\n\n\n

    Aby dobrze zrozumie\u0107 t\u0119 r\u00f3\u017cnic\u0119 mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 skrajne przypadki, np. zapor\u0119 Hoovera wzgl\u0119dem stopnia wodnego R\u0119dziny na Odrze. To zupe\u0142nie r\u00f3\u017cne konstrukcje i r\u00f3\u017cne funkcje.<\/p>\n\n\n\n

    Mianem zapory nale\u017ca\u0142oby okre\u015bla\u0107 budowle, kt\u00f3re same w sobie pi\u0119trz\u0105 wod\u0119 i kt\u00f3rych konstrukcja przegradza koryto, przep\u0142yw w\u00f3d dokonuje si\u0119 raczej przelewem powierzchniowym (takim betonowym korytem) lub upustami dennymi (rurami pod zapor\u0105). Tego typu budowle powstaj\u0105 na rzekach g\u00f3rskich. Na og\u00f3\u0142 uzyskuje si\u0119 wysokie pi\u0119trzenie, powstaje te\u017c zbiornik zaporowy o znacznych rozmiarach w stosunku do koryta rzeki przed spi\u0119trzeniem (jako przyk\u0142ad mo\u017cemy wzi\u0105\u0107 zapor\u0119 w Czorsztynie na Dunajcu). Przy zaporach cz\u0119sto nie ma \u015bluz \u2013 powstaj\u0105 one bowiem na rzekach na kt\u00f3rych nie prowadzi si\u0119 \u017ceglugi. Istotna produkcja energii w elektrowniach na zaporach jest przewa\u017cnie wynikiem du\u017cego spadu ni\u017c przep\u0142ywu.<\/p>\n\n\n\n

    Stopie\u0144 wodny to budowla s\u0142u\u017c\u0105ca przede wszystkim regulowaniu g\u0142\u0119boko\u015bci rzeki dla cel\u00f3w \u017ceglugi \u015br\u00f3dl\u0105dowej. Przep\u0142yw w\u00f3d \u2013 je\u015bli wi\u0119kszy ni\u017c wydajno\u015b\u0107 elektrowni, czyli gdy wody jest wi\u0119cej ni\u017c mo\u017ce przep\u0142yn\u0105\u0107 przez elektrowni\u0119 \u2013 odbywa si\u0119 przez wieloprz\u0119s\u0142owy jaz.<\/p>\n\n\n\n

    W przypadku zapory (tak, tak \u2013 zapory) we W\u0142oc\u0142awku, mamy do czynienia z do\u015b\u0107 wysokim progiem przegradzaj\u0105cym rzek\u0119, st\u0105d okre\u015blanie tego obiektu mianem \u201ezapory\u201d nie jest mo\u017ce tak istotnym b\u0142\u0119dem. Wysoki pr\u00f3g jazu jest domykany od g\u00f3ry zamkni\u0119ciami stalowymi, kt\u00f3re mog\u0105 regulowa\u0107 przep\u0142yw. Liczba prz\u0119se\u0142 jazu W\u0142oc\u0142awka \u2013 jak g\u0142osi historia szeptana \u2013 zosta\u0142a nies\u0142usznie ograniczona, co dodatkowo zaw\u0119\u017ca w tym miejscu koryto Wis\u0142y i \u2013 teoretycznie \u2013 mo\u017ce by\u0107 uznawane za czynnik zagro\u017cenia przy gigantycznych powodziach. Ze wzgl\u0119du na te warunki obiekt we W\u0142oc\u0142awku jest nazywany zapor\u0105, z czym mo\u017cna si\u0119 zgodzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    W projekcie stopnia Siarzewo przewidziano natomiast bardzo niski pr\u00f3g na przelewach tzw. pr\u00f3g Jambora, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bciwie sam w sobie nie pi\u0119trzy rzeki. Pi\u0119trzenie uzyskuje si\u0119 de facto wy\u0142\u0105cznie poprzez stalowe zamkni\u0119cia. Stopnie wodne nie powoduj\u0105 powstania zbiornika sensu stricto, lecz tzw. cofki, czyli spi\u0119trzenia o szeroko\u015bci por\u00f3wnywalnej do szeroko\u015bci rzeki w stanie nie spi\u0119trzonym i kilkumetrowej wysoko\u015bci przy stopniu, zmniejszaj\u0105cej si\u0119 wyra\u017anie w g\u00f3r\u0119 rzeki (co wynika wprost ze spadku dna rzeki). Poniewa\u017c jednak s\u0142owo \u201ecofka\u201d jest ma\u0142o obrazowe, mo\u017cemy w mojej opinii pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 mianem \u201ezbiornik\u201d, a raczej mo\u017ce \u201ezbiornik przep\u0142ywowy\u201d, o ile oczywi\u015bcie rozumiemy co to oznacza.<\/p>\n\n\n\n

    D\u0142ugo\u015b\u0107 przelewu jazu stopnia Siarzewo jest tak du\u017ca (225 m), \u017ce po otwarciu stalowych zamkni\u0119\u0107 rzeka mog\u0142aby przep\u0142ywa\u0107 po p\u00f3\u0142torametrowej \u201ehopce\u201d przelewu Jambora z niedu\u017cym pi\u0119trzeniem, a wody powodziowe przep\u0142ywa\u0142yby przez stopie\u0144 (jaz) w\u0142a\u015bciwie nie spi\u0119trzone w stosunku do rzeki w okresie powodzi obecnie. Jest to wi\u0119c typowy stopie\u0144 wodny. Istotna produkcja energii w elektrowniach na stopniach wodnych jest przewa\u017cnie wynikiem du\u017cego przep\u0142ywu przy niskim spadzie (du\u017co wody przep\u0142ywa przy ma\u0142ej r\u00f3\u017cnicy poziom\u00f3w powy\u017cej i poni\u017cej elektrowni wodnej). \u015aluza jest przewa\u017cnie podstawowym obiektem stopnia wodnego.<\/p>\n\n\n\n

    Dlaczego to wa\u017cne? Ano cho\u0107by dlatego, \u017ce \u2013 co jest elementarzem hydrotechnika \u2013 stopnie wodne na rzekach nizinnych z regu\u0142y nie pe\u0142ni\u0105 roli przeciwpowodziowej i gromadzenia wody. A przynajmniej nie po to si\u0119 je przewa\u017cnie buduje.<\/p>\n\n\n\n

    Czym wi\u0119c jest tama? W moim przekonaniu to potoczna nazwa zapory. U\u017cywanie tej nazwy dla stopnia wodnego mog\u0142oby wi\u0119c mie\u0107 na celu raczej zwr\u00f3cenie uwagi na przegrodzenie rzeki jako takie, ni\u017c odnosi\u0107 si\u0119 do dzia\u0142ania i budowy samego obiektu. Hydrotechnika to sformu\u0142owanie razi, jako zbyt nieprecyzyjne. Kojarzy mi si\u0119 z tam\u0105 bobrow\u0105\u2026 Drodzy ekolodzy, je\u015bli wi\u0119c chcecie rzeczywi\u015bcie dialogu z hydrotechnikami, prosz\u0119, nie m\u00f3wcie na stopie\u0144 wodny \u201etama\u201d<\/p>\n\n\n\n

    2. Czy stopie\u0144 W\u0142oc\u0142awek wymaga podparcia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Brak jest jak dot\u0105d rzetelnej publicznie udost\u0119pnionej analizy stanu i zagro\u017cenia stopnia W\u0142oc\u0142awek. Opracowywane regularnie raporty O\u015brodka Technicznej Kontroli Zap\u00f3r w\u0142a\u015bciwie niewiele w odpowiedzi na tak szerokie pytanie wnosz\u0105. To na tyle powa\u017cne dokumenty, \u017ce gdyby stwierdzono w nich zagro\u017cenie, co\u015b musia\u0142oby by\u0107 zrobione. Co? Na przyk\u0142ad obni\u017cenie pi\u0119trzenia, ale to bardzo niekorzystne dla produkcji energii (energia to iloczyn wysoko\u015bci z jakiej zrzucana jest woda i przep\u0142ywu\/ilo\u015bci zrzucanej przez turbiny wody oraz tzw. sprawno\u015bci ca\u0142ego uk\u0142adu). Z drugiej strony, powiedzenie, \u017ce brak jest zagro\u017cenia odci\u0119\u0142oby argumenty proponentom i poza tym wymaga\u0142oby nie lada hydrotechnicznej odwagi. Media i \u201eeksperci\u201d przecie\u017c do lat tr\u0105bi\u0105, \u017ce zagro\u017cenie jest.<\/p>\n\n\n\n

    Co wi\u0119c wiemy?<\/p>\n\n\n\n

    Stopie\u0144 planowany by\u0142 jako wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cy z kolejnym poni\u017cej. Woda spi\u0119trzona takim ni\u017cszym stopniem podpiera wtedy niejako \u201eod do\u0142u\u201d stopie\u0144 wodny po\u0142o\u017cony powy\u017cej. Zapewnia to wi\u0119ksz\u0105 stateczno\u015b\u0107 oraz swoist\u0105 \u201epoduszk\u0119 wodn\u0105\u201d dla w\u00f3d zrzucanych przez wy\u017cszy stopie\u0144, co ogranicza wymywanie dna (erozj\u0119) przez przep\u0142ywaj\u0105c\u0105 z du\u017c\u0105 energi\u0105 wod\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Przez wiele lat eksploatacji W\u0142oc\u0142awka dosz\u0142o do w\u0142a\u015bnie erozji dna poni\u017cej stopnia. To powa\u017cny problem. Obni\u017cenie dna na skutek porwania przez wod\u0119 piasku z dna \u2013 erozja \u2013 si\u0119ga kilku metr\u00f3w i jest r\u00f3\u017cne w r\u00f3\u017cnych miejscach. Skoro dno si\u0119 obni\u017ca, obni\u017ca si\u0119 te\u017c poziom wody, a stopie\u0144 znajduje si\u0119 w sytuacji innej ni\u017c ta na jak\u0105 by\u0142 projektowany. Zmieni\u0142y si\u0119 warunki w korpusie zapory ziemnej, inaczej przebiega filtracja (przep\u0142yw wody przez \u201eziemi\u0119\u201d w zaporze ziemnej). Dodatkowo sytuacji nie poprawia fakt, \u017ce z sam\u0105 budow\u0105 stopnia by\u0142o wiele problem\u00f3w, a zamykanie przekroju w czasie budowy, gdzie woda porywa\u0142a podobno nawet wrzucane betonowe sze\u015bciany o obj\u0119to\u015bci 1 m3 , by\u0142o sporym wyzwaniem. Pami\u0119tajmy kiedy W\u0142oc\u0142awek by\u0142 budowany i jak wtedy si\u0119 budowa\u0142o. Trudno dzisiaj dotrze\u0107 do informacji z budowy, ale kilka zgromadzonych zdj\u0119\u0107 i rozmowy z osobami w ni\u0105 zaanga\u017cowanymi, da\u0142y mi wystarczaj\u0105cy ogl\u0105d, by wierzy\u0107, \u017ce problem mo\u017ce istnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Na pewno na styku zapory ziemnej i betonowego jazu pojawi\u0142y si\u0119 problemy, za\u017cegnane (do jakiego stopnia?) przy okazji niedawnego remontu. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w ramach tego remontu (s\u0142ynne \u201e115mln z\u0142\u201d albo \u201e150 mln z\u0142\u201d na remont stopnia W\u0142oc\u0142awek\u201d) wykonano te\u017c remont \u015bluzy i zap\u00f3r bocznych zbiornika, a wi\u0119c na samo zabezpieczenie zapory przeznaczono znacznie mniej pieni\u0119dzy.<\/p>\n\n\n\n

    Poni\u017cej zapory wybudowano tymczasowy pr\u00f3g, kt\u00f3ry podpi\u0119trza wod\u0119 poprawiaj\u0105c sytuacj\u0119. Stanowi on jednak problem przy sp\u0142awianiu lod\u00f3w. Pr\u00f3g nie przegradza te\u017c ca\u0142ej rzeki, a jedynie podpi\u0119trza wod\u0119 poni\u017cej jazu. Mia\u0142 s\u0142u\u017cy\u0107 10 lat, a \u0142atany i wzmacniany np. p\u0142ytami betonowym, s\u0142u\u017cy ju\u017c wiele wi\u0119cej. Trudno uzna\u0107 go za docelowe rozwi\u0105zanie problemu.<\/p>\n\n\n\n

    Czy da\u0142oby si\u0119 wi\u0119c poprawi\u0107, przebudowa\u0107 sam\u0105 budowl\u0119 stopnia W\u0142oc\u0142awek tak, by by\u0142a bezpieczna bez budowy kolejnego stopnia? Trudno na to pytanie odpowiedzie\u0107 i odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce nikt odpowiedzi\u0105 nie jest zainteresowany. Z jednej strony, gdyby stopie\u0144 by\u0142 bezpieczny, odpad\u0142by argument za budow\u0105 Siarzewa, z drugiej, gdyby by\u0142 zagro\u017cony, mo\u017ce trzeba by na serio bra\u0107 pod uwag\u0119 wariant budowy kolejnego stopnia? W efekcie nikt tego rzetelnie nie przebada\u0142. W moim przekonaniu, popartym przestudiowaniem mn\u00f3stwa mniej lub bardziej dost\u0119pnych \u017ar\u00f3de\u0142, problem istnieje, ale jak powa\u017cny \u2013 trudno oceni\u0107<\/p>\n\n\n\n

    3. Czy stateczno\u015b\u0107 W\u0142oc\u0142awka jest zagro\u017cona w czasie powodzi?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Paradoksalnie najwi\u0119ksze zagro\u017cenie katastrof\u0105 jest wtedy, gdy najwi\u0119ksza jest r\u00f3\u017cnica poziom\u00f3w wody w Zbiorniku W\u0142oc\u0142awskim i poni\u017cej stopnia. Czyli w czasie suszy! Woda w zbiorniku wywiera wtedy najmocniejsze parcie, co wynika z r\u00f3\u017cnicy poziom\u00f3w, a i filtracja wody przez korpus zapory ziemnej jest najwi\u0119ksza.<\/p>\n\n\n\n

    W sytuacji du\u017cych przep\u0142yw\u00f3w, potencjalnie powodziowych, zwierciad\u0142o wody w rzece poni\u017cej stopnia po\u0142o\u017cone jest najwy\u017cej, gdy\u017c rzeka poni\u017cej stopnia te\u017c wype\u0142nia si\u0119 wod\u0105 i stopie\u0144 W\u0142oc\u0142awek zyskuje naturalne podparcie. Te wahania wody mi\u0119dzy susz\u0105, a sytuacj\u0105 \u201epowodziow\u0105\u201d s\u0105 znaczne, dochodz\u0105 do kilku metr\u00f3w. Je\u015bli wi\u0119c rzeczywi\u015bcie kogo\u015b niepokoi stan stopnia, powinien mo\u017cliwie obni\u017ca\u0107 jego pi\u0119trzenie w czasie suszy. O ile wiem takie dzia\u0142ania nie s\u0105 jednak prowadzone, a przynajmniej nie ze wzgl\u0119du na bezpiecze\u0144stwo zapory ziemnej<\/p>\n\n\n\n

    4. Na \u015bwiecie rozbiera si\u0119 zapory masowo, a ju\u017c szczeg\u00f3lnie w USA\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    To niezbyt m\u0105dre stwierdzenie. Rozbiera si\u0119 te zapory, kt\u00f3re nie maj\u0105 racji bytu, czyli kt\u00f3rych koszty utrzymania znacznie przewy\u017cszaj\u0105 korzy\u015bci. Szczeg\u00f3lnie, gdy zapory te utrzymuj\u0105 firmy prywatne. To chyba wci\u0105\u017c nie jest przypadek stopnia W\u0142oc\u0142awek, przy kt\u00f3rym dzia\u0142a spora elektrownia wodna.<\/p>\n\n\n\n

    Co wi\u0119cej, rozbiera si\u0119 raczej zapory mniejsze, w g\u00f3rnych odcinkach rzek, te kt\u00f3rych zbiorniki uleg\u0142y zal\u0105dowaniu, po\u0142o\u017cone na terenach ma\u0142o zurbanizowanych. Rozbi\u00f3rka takiej zapory jak w\u0142oc\u0142awska, o d\u0142ugo\u015bci kilkuset metr\u00f3w, to powa\u017cne i kosztowne, wieloletnie przedsi\u0119wzi\u0119cie. Czy rzeczywi\u015bcie kto\u015b si\u0119 w przewidywalnej przysz\u0142o\u015bci na nie zdecyduje \u2013 w\u0105tpi\u0119. Jednak przedsi\u0119wzi\u0119cie to nie jest niewykonalne, cho\u0107 niesie te\u017c za sob\u0105 spore zagro\u017cenia<\/p>\n\n\n\n

    5.Gdyby rozebra\u0107 stopie\u0144 W\u0142oc\u0142awek uwolnione osady zatru\u0142yby Ba\u0142tyk.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Razem z tym stwierdzeniem cz\u0119sto pojawia si\u0119 argument, \u017ce w zbiorniku jest ca\u0142a \u201etablica Mendelejewa\u201d i ska\u017cenie rzeki i Ba\u0142tyku by\u0142oby niewyobra\u017calne. Ostatnio nawet s\u0142ysza\u0142em jedn\u0105 z urz\u0119dniczek PGW Wody Polskie, kt\u00f3ra dowodzi\u0142a, \u017ce w zbiorniku znajduj\u0105 si\u0119 te straszne osady zrzucane przy okazji awarii ruroci\u0105g\u00f3w prowadz\u0105cych \u015bcieki do oczyszczalni Czajka. No nie\u2026 to nie jest odpowiedzialne stwierdzenie, to jest ju\u017c raczej granie na emocjach.<\/p>\n\n\n\n

    Historia o strasznym ska\u017ceniu nie znajduje p\u00f3ki co oparcia w powa\u017cnych badaniach. Niemal jak potw\u00f3r z Loch Ness \u2013 pewnie jest, tylko kto go widzia\u0142? Wynik\u00f3w bada\u0144 jest tak ma\u0142o, \u017ce nie da si\u0119 zbyt wiele sensownie powiedzie\u0107. W badaniach przewija si\u0119 wci\u0105\u017c informacja z kilku archiwalnych wierce\u0144, z kt\u00f3rych wyniki zawarto\u015bci zanieczyszcze\u0144 w pobranej pr\u00f3bce mno\u017cy si\u0119 potem przez potencjalne ilo\u015bci osad\u00f3w i powstaj\u0105 teorie o tonach rt\u0119ci czy kadmu. To raczej metodyczna kompromitacja badaczy ni\u017c ekologiczna katastrofa. Znalezione pierwiastki mog\u0105 budzi\u0107 niepok\u00f3j, jednak tylko tyle. Nie wiemy nic sensownego o ilo\u015bciach, by m\u00f3c si\u0119 wypowiada\u0107. Oczywi\u015bcie przez wiele lat od powstania stopnia \u015bcieki zrzucane do Wis\u0142y nie by\u0142y wystarczaj\u0105co oczyszczane, o ile w og\u00f3le kto\u015b je oczyszcza\u0142. Ale po prostu jak dot\u0105d nikt nie zrobi\u0142 porz\u0105dnych bada\u0144 przesiewowych czaszy zbiornika.<\/p>\n\n\n\n

    To co odpowiedzialnie mo\u017cna powiedzie\u0107, to \u017ce dzia\u0142aj\u0105cy przez wiele lat Zbiornik W\u0142oc\u0142awek, pracowa\u0142 niejako jak osadnik wst\u0119pny oczyszczalni \u015bciek\u00f3w. Niesiony piasek, mu\u0142 i cz\u0105stki \u0142atwo opadaj\u0105ce sedymentowa\u0142y na jego dnie, gdy\u017c przep\u0142yw wody spowalnia\u0142, a niesiona zawiesina opada\u0142a na dno (gdy zwi\u0119ksza si\u0119 przekr\u00f3j poprzeczny przep\u0142ywu, a ilo\u015b\u0107 p\u0142yn\u0105cej wody nie zmienia si\u0119, si\u0142\u0105 rzeczy p\u0142ynie ona wolniej ni\u017c w rzece). Cz\u0105stki mineralne opada\u0142y wraz z zanieczyszczeniami, ale \u2013 to wa\u017cne \u2013 przede wszystkim organicznymi. Najpowa\u017cniejszy problem polega\u0142by, wed\u0142ug pozyskanej przeze mnie wiedzy, na potrzebie utylizacji du\u017cych ilo\u015bci osadu mineralno-organicznego. Rekultywacja takich osad\u00f3w to pot\u0119\u017cne wyzwanie, mog\u0105 one fermentowa\u0107 lub zu\u017cywa\u0107 du\u017ce ilo\u015bci tlenu pobieranego z wody, gdy kto\u015b je poruszy, ale znowu \u2013 nie jest to zadanie niewyobra\u017calne.<\/p>\n\n\n\n

    Trudno oceni\u0107 czy nawet w trakcie katastrofy dosz\u0142oby do ska\u017cenia Ba\u0142tyku. Ryzyko raczej polega na uwolnieniu osad\u00f3w o du\u017cej zawarto\u015bci w\u0119gla (organicznych), kt\u00f3re powodowa\u0142yby braki tlenu w rzece poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

    Kontrolowana rekultywacja wymaga\u0142aby te\u017c, obok rekultywacji du\u017cych (ile??) ilo\u015bci osad\u00f3w, przemy\u015blenia sposobu sp\u0142awiania lod\u00f3w przez stopniowo obni\u017cany (opr\u00f3\u017cniany) zbiornik wodny i kontroli zmiany stosunk\u00f3w wodnych na obrze\u017cach zbiornika. Na samym pocz\u0105tku trzeba jednak osady w zbiorniku przebada\u0107, czyli stwierdzi\u0107, czy potw\u00f3r istnieje i czy jest rzeczywi\u015bcie gro\u017any. Bez tego wszelki dialog jest pozbawionym merytoryki przekrzykiwaniem.<\/p>\n\n\n\n

    6. Zagro\u017cenie powodziami zatorowymi, lodo\u0142amanie i sp\u0142awianie lod\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Sp\u0142awianie kry i lodo\u0142amanie na Zbiorniku W\u0142oc\u0142awskim na Wi\u015ble jest trudn\u0105 operacj\u0105, wymagaj\u0105c\u0105 do\u015bwiadczenia, wiedzy i silnych nerw\u00f3w. Konieczno\u015b\u0107 ingerencji w proces sp\u0142ywu kry lodowej wynika z faktu, \u017ce kra na rzece naturalnej p\u0119ka szybciej ni\u017c na zbiornikach. W efekcie mog\u0142aby zacz\u0105\u0107 nap\u0142ywa\u0107 do zbiornika i napotykaj\u0105c na nieprze\u0142aman\u0105 jego tafl\u0119, pi\u0119trzy\u0107 si\u0119, gro\u017c\u0105c powodzi\u0105 zatorow\u0105 w rejonie P\u0142ocka.<\/p>\n\n\n\n

    Gdyby powsta\u0142 drugi stopie\u0144 poni\u017cej W\u0142oc\u0142awka, sytuacja ta jeszcze si\u0119 skomplikuje. Obj\u0119to\u015b\u0107 \u201ezbiornika\u201d (cofki kolejnego stopnia) musi by\u0107 na tyle du\u017ca, by pomie\u015bci\u0107 obj\u0119to\u015b\u0107 kry sp\u0142awianej z g\u00f3rnego zbiornika (w tym wypadku by\u0142by to W\u0142oc\u0142awek) w takiej ilo\u015bci, kt\u00f3ra wynika z faktu, \u017ce nie ca\u0142a kra sp\u0142awiona z g\u00f3ry odp\u0142ynie swobodnie przez dolny zbiornik \u201et\u0142okowo\u201d. Cz\u0119\u015b\u0107 ze sp\u0142awianej kry musi by\u0107 \u201emagazynowana\u201d w dolnym zbiorniku. Dlatego \u015b.p. pan profesor Marek Grze\u015b \u2013 \u015bwietny i chyba jeden z nielicznych specjalist\u00f3w praktyk\u00f3w od spraw powodzi zatorowych \u2013 wyklucza\u0142 lokalizacj\u0119 \u201eHutnicza\u201d jako sta\u0142ego progu pi\u0119trz\u0105cego stopnia poni\u017cej W\u0142oc\u0142awka. By\u0142a ona zbyt bliska istniej\u0105cej zaporze, a powsta\u0142a obj\u0119to\u015b\u0107 ni\u017cszego \u201ezbiornika\u201d by\u0142aby za ma\u0142a, by pomie\u015bci\u0107 sp\u0142awiany z g\u00f3ry l\u00f3d.<\/p>\n\n\n\n

    W tym miejscu warto wyobrazi\u0107 sobie jak taka operacja lodo\u0142amania i sp\u0142awiania lodu musia\u0142aby wygl\u0105da\u0107 gdyby powsta\u0142 stopie\u0144 wodny Siarzewo.<\/p>\n\n\n\n

    1. Lodo\u0142amacze p\u0142yn\u0105ce z do\u0142u Wis\u0142y musz\u0105 przygotowa\u0107 rynn\u0119 do sp\u0142awiania lod\u00f3w i umo\u017cliwi\u0107 odp\u0142yw lodu ze zbiornika przep\u0142ywowego stopnia Siarzewo przez jaz tego stopnia. Na og\u00f3\u0142 wi\u0105za\u0107 si\u0119 to musia\u0142oby ze zwi\u0119kszeniem odp\u0142ywu wody przez jaz stopnia Siarzewo.<\/p>\n\n\n\n

    2. Przy utrzymywaniu tej rynny przez lodo\u0142amacze (czyli cz\u0119\u015b\u0107 z nich pracuje na Zbiorniku Siarzewskim), nast\u0105pi\u0142oby lodo\u0142amanie na Zbiorniku W\u0142oc\u0142awek. Sp\u0142yw kry mo\u017ce wymaga\u0107 zwi\u0119kszenia przep\u0142ywu przez jaz we W\u0142oc\u0142awku. Regulowanie przep\u0142ywu na obu stopniach r\u00f3wnocze\u015bnie ju\u017c jest zadaniem nieoczywistym.<\/p>\n\n\n\n

    3. Kra lodowa (uwaga: to gigantyczne p\u0142yty lodowe, o znacznej powierzchni i grubo\u015bci, g\u0142\u0119boko zanurzonej pod wod\u0105, bardzo ci\u0119\u017ckie), \u015bry\u017c \u2013 czyli mieszanina wody i lodu, oraz zrzucana woda kot\u0142uj\u0105c si\u0119 w dolnym zbiorniku powoli odp\u0142ywaj\u0105 w d\u00f3\u0142 rzeki.<\/p>\n\n\n\n

    4. Przep\u0142yw przez rynn\u0119 zbiornika Siarzewo i poni\u017cej musi by\u0107 stale kontrolowany, by nie dosz\u0142o do zatoru. Niestety planowany stopie\u0144 Siarzewo ma znacznie trudniejsz\u0105 sytuacj\u0119 ni\u017c gdyby lokalizowany by\u0142 itd. w przekroju Przypust (jedna z rozwa\u017canych lokalizacji powy\u017cej Siarzewa, pierwsza sensowna od W\u0142oc\u0142awka), co wynika z kr\u0119to\u015bci rzeki i d\u0142ugo\u015bci odcinka Zbiornika Przep\u0142ywowego Siarzewo. Przep\u0142ywaj\u0105cy l\u00f3d \u201ewyrzucany\u201d jest bowiem si\u0142\u0105 od\u015brodkow\u0105 na zakr\u0119tach w stron\u0119 brzegu i podatny jest na zmian\u0119 kierunku wiatru, co znowu wed\u0142ug pana profesora Marka Grzesia by\u0142o bardzo powa\u017cnym i ignorowanym przez teoretyk\u00f3w i decydent\u00f3w zagadnieniem.<\/p>\n\n\n\n

    5. R\u00f3wnocze\u015bnie poprzez zbiornik W\u0142oc\u0142awek sp\u0142awiana jest nap\u0142ywaj\u0105ca z rejonu powy\u017cej P\u0142ocka (ze \u015brodkowej i g\u00f3rnej Wis\u0142y) kra lodowa.<\/p>\n\n\n\n

    6. Powy\u017cej opisana sytuacja trwa d\u0142u\u017cszy czas i jej skuteczno\u015b\u0107 i przebieg zale\u017cy od na przyk\u0142ad takich czynnik\u00f3w jak:<\/p>\n\n\n\n

    \u2022 aktualny przep\u0142yw w rzece i warunki nap\u0142ywu wody w kierunku jazu,
    \u2022 temperatura,
    \u2022 kierunek wiatru,
    \u2022 stopie\u0144 zamarzni\u0119cia rzeki i obu \u201ezbiornik\u00f3w\u201d,
    \u2022 mo\u017cliwo\u015b\u0107 operowania prz\u0119s\u0142ami jazu i klapami na zamkni\u0119ciach jazu,
    \u2022 rodzaj lodo\u0142amaczy i ich ilo\u015b\u0107,
    \u2022 do\u015bwiadczenie ekip lodo\u0142amaczy i in\u017cynier\u00f3w zarz\u0105dzaj\u0105cych tym ca\u0142ym dzia\u0142aniem,
    \u2022 silne nerwy, do\u015bwiadczenie i odpowiedzialno\u015b\u0107 polityk\u00f3w medi\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    Jest to operacja wielodniowa i skomplikowana. Przebiega inaczej w ka\u017cdym roku. Mo\u017ce zdarza\u0107 si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c raz w ci\u0105gu zimy, gdyby dosz\u0142o do zamarzania i rozmarzania rzeki wi\u0119cej ni\u017c raz w sezonie. Dzia\u0142aniu temu towarzysz\u0105 liczne ryzyka, dlatego wymaga w\u0142a\u015bnie ludzi o silnych nerwach i du\u017cym do\u015bwiadczeniu. S\u0142usznie jest przedmiotem dyskusji i nierzadko podziwu dla ci\u0119\u017ckiej i odpowiedzialnej pracy os\u00f3b bior\u0105cych udzia\u0142 w \u201eakcji lodo\u0142amania\u201d. Tej zimy (2021) media donosi\u0142y o powa\u017cnych problemach z lodo\u0142amaniem i zagro\u017ceniu powodziowym. Dr\u017celi\u015bmy, obawiaj\u0105c si\u0119 zimowej powodzi zatorowej w okolicach P\u0142ocka. Wyobra\u017amy sobie teraz, \u017ce problem staje si\u0119 o wiele bardziej z\u0142o\u017cony.<\/p>\n\n\n\n

    7. Dzia\u0142anie przeciwpowodziowe lub raczej jego brak.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Gdy ktokolwiek argumentuje, \u017ce na skutek dzia\u0142ania zapory czy stopnia wodnego zmniejsza si\u0119 kulminacja (czyli obni\u017ca szczyt) fali powodziowej, popro\u015bcie by pokaza\u0142 jak ten efekt przek\u0142ada si\u0119 na tereny zalane podczas powodzi i jakie s\u0105 realne straty w sytuacji ze stopniem i bez dzia\u0142ania stopnia. Trzeba to zobaczy\u0107 na mapie zasi\u0119g\u00f3w zalewu. Bez tej analizy w argumentacji mamy do czynienia z demagogi\u0105 lub niezrozumieniem tematu.<\/p>\n\n\n\n

    Jest oczywiste dla ka\u017cdego \u015bwiat\u0142ego hydrotechnika, \u017ce stopie\u0144 wodny na rzece nizinnej nie jest tym samym co zapora wodna w obszarach g\u00f3rskich czy podg\u00f3rskich. Dzia\u0142anie przeciwpowodziowe zap\u00f3r w g\u00f3rnych odcinkach rzek nie jest \u017cadn\u0105 analogi\u0105 dla dzia\u0142ania przeciwpowodziowego stopni wodnych na rzekach nizinnych. \u017badn\u0105. Wynika to z samej konstrukcji i warunk\u00f3w pracy tych obiekt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    Stopie\u0144 wodny Siarzewo nie jest budowl\u0105 przeciwpowodziow\u0105 i nie przeciwdzia\u0142a powodziom. Ju\u017c przy przej\u015bciu wezbrania wyst\u0119puj\u0105cego raz na 10 lat, wszystkie jazy stopnia musz\u0105 by\u0107 otwarte i nie nast\u0119puje w praktyce \u017cadne istotne \u015bci\u0119cie fali powodziowej. Zreszt\u0105 przep\u0142yw zdarzaj\u0105cy si\u0119 raz na 10 lat nie mo\u017ce by\u0107 nawet nazywany powodzi\u0105. Taki przep\u0142yw niezale\u017cnie czy w rzece uregulowanej czy naturalnej zdarza si\u0119 zbyt cz\u0119sto, aby ktokolwiek m\u0105dry lokowa\u0142 w jego zasi\u0119gu obiekty wymagaj\u0105ce ochrony. Je\u015bli takowe s\u0105, nale\u017cy je lokalnie zabezpieczy\u0107 poprzez obwa\u0142owanie.<\/p>\n\n\n\n

    W dzisiejszych warunkach przep\u0142yw zdarzaj\u0105cy si\u0119 raz na 10 lat nie zagra\u017ca Ciechocinkowi, kt\u00f3ry zreszt\u0105 zyska\u0142 w ostatnich latach ochron\u0119 przez nowe obwa\u0142owania. Kilka podtapianych miejsc poni\u017cej stopnia wodnego W\u0142oc\u0142awek mo\u017ce z powodzeniem by\u0107 zabezpieczone lokalnymi obwa\u0142owaniami. Dotyczy to dos\u0142ownie kilku gospodarstw i fragment\u00f3w obszar\u00f3w miasta W\u0142oc\u0142awka. Mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 te\u017c podtopienia ogr\u00f3dk\u00f3w dzia\u0142kowych w rejonie Ciechocinka.<\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0119sto przyjmuje si\u0119, \u017ce przep\u0142yw zdarzaj\u0105cy si\u0119 raz na 100 lat (tzw. woda stuletnia) jest rozpatrywany jako przep\u0142yw powodziowy i dyskutuje si\u0119 o poziomie strat dla takiego zdarzenia w rzece. Zmiany klimatu spowodowa\u0142y, \u017ce przep\u0142ywy wysokie zdarzaj\u0105 si\u0119 stosunkowo cz\u0119\u015bciej. Wci\u0105\u017c jednak pytaniem otwartym jest, czy przep\u0142yw ten, fala o takiej kulminacji, dotrze w og\u00f3le w rejon W\u0142oc\u0142awka, czy te\u017c rozleje si\u0119 powoduj\u0105c pow\u00f3d\u017a wcze\u015bniej? Ch\u0119tnie pozna\u0142bym odpowied\u017a na to pytanie.<\/p>\n\n\n\n

    Przy wi\u0119kszych powodziach jednak, ani stopie\u0144 W\u0142oc\u0142awek ani Siarzewo nic nie mog\u0105 pom\u00f3c. Fala powodziowa ma obj\u0119to\u015b\u0107 o rz\u0105d wielko\u015bci wi\u0119ksz\u0105 od pojemno\u015bci \u201eZbiornik\u00f3w\u201d W\u0142oc\u0142awskiego i Siarzewskiego. To troch\u0119 tak jakby\u015bmy chcieli wla\u0107 wiadro do naparstka. Naparstek jest po prostu za ma\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

    A na rzece nizinnej samo \u201e\u015bci\u0119cie\u201d szczytu fali powodziowej jest praktycznie niemo\u017cliwe, co wynika zar\u00f3wno z konstrukcji obiekt\u00f3w, d\u0142ugo\u015bci fali jak i niskiej jako\u015bci prognoz przej\u015bcia fali powodziowej \u2013 po prostu trudno w jej szczyt trafi\u0107. I nikt tego ryzykowa\u0107 \u201etrafiania\u201d nie powinien podejmowa\u0107. Jaz otwiera si\u0119 wcze\u015bniej by przepu\u015bci\u0107 pow\u00f3d\u017a, bo przelanie si\u0119 wody g\u00f3r\u0105 zapory ziemnej, to rzeczywi\u015bcie by\u0142aby katastrofa. Znam opinie, \u017ce przy przej\u015bciu przez stopie\u0144 wodny W\u0142oc\u0142awek fala ulega sp\u0142aszczeniu. Analizy te jednak bazuj\u0105 na przep\u0142ywach, czyli m\u00f3wi si\u0119, \u017ce po przej\u015bciu przez stopie\u0144 fala by\u0142a lekko d\u0142u\u017csza i a szczyt jej lekko obni\u017cony. Tymczasem o skutkach powodzi na rzece nizinnej nale\u017cy rozmawia\u0107 w oparciu nie o przep\u0142ywy lecz w oparciu a zasi\u0119gi zalewu w terenie. Dopiero zobrazowanie na mapie jaki jest w terenie poni\u017cej obiektu hydrotechnicznego efekt jego przeciwpowodziowego dzia\u0142ania, pokazuje dobitnie, \u017ce r\u00f3\u017cnica zasi\u0119g\u00f3w zalewu nie uzasadnia budowy stopni wodnych na Wi\u015ble. Stopnie na Wi\u015ble nie s\u0105 metod\u0105 na ograniczenie ryzyka powodzi i strat powodziowych. I tyle. To fakt.<\/p>\n\n\n\n

    8. Skutki ewentualnej katastrofy zapory we W\u0142oc\u0142awku.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Wszystko co powy\u017cej napisa\u0142em o powodziach, osadach i charakterze zapory we W\u0142oc\u0142awku sumuje si\u0119 niejako w analizie skutk\u00f3w jej potencjalnej katastrofy.<\/p>\n\n\n\n

    1. Stopie\u0144 wodny nie mo\u017ce \u201erun\u0105\u0107\u201d ani si\u0119 \u201eprzewr\u00f3ci\u0107\u201d. To wynika z jego konstrukcji. Teoretycznie mo\u017ce ulec rozmyciu poprzez powstanie wyrwy w zaporze ziemnej, na skutek przelania wody g\u00f3r\u0105 poprzez zapor\u0119 ziemn\u0105, lub mog\u0105 zosta\u0107 uszkodzone prz\u0119s\u0142a jazu. To typowo analizowane scenariusze. Oznacza to, \u017ce wyp\u0142yw wody przez obiekt w sytuacji katastrofy nie nast\u0119puje raptownie (jak w zaporach g\u00f3rskich) lecz rozbudowuje si\u0119 stopniowo.<\/p>\n\n\n\n

    2. Aby woda wyp\u0142yn\u0119\u0142a przez zapor\u0119 musi do niej dop\u0142yn\u0105\u0107 przez ca\u0142y Zbiornik W\u0142oc\u0142awski. To trwa. Zbiornik jest d\u0142ugi i stosunkowo w\u0105ski. Dlatego nie nast\u0105pi \u201echlu\u015bni\u0119cie\u201d, a raczej powolne \u201eprzeciekanie\u201d, potem \u201ewyciekanie\u201d, stopniowo narastaj\u0105ce. Wraz ze zwi\u0119kszaniem si\u0119 rozmiar\u00f3w wyrwy opada\u0107 b\u0119dzie zwierciad\u0142o wody w zbiorniku. Ta relacja obj\u0119to\u015bci wyp\u0142ywaj\u0105cej wody i wysoko\u015bci z jakiej spada decyduje o kszta\u0142cie i zasi\u0119gu fali powodziowej powsta\u0142ej na skutek katastrofy. W czasie suszy b\u0119dzie to bardziej z wygl\u0105du dramatyczne, w czasie powodzi \u2013 mniej, bo jak pisa\u0142em wcze\u015bniej koryto Wis\u0142y jest ju\u017c wype\u0142nione, a obj\u0119to\u015b\u0107 wody w zbiorniku jest o rz\u0105d wielko\u015bci mniejsza ni\u017c wielko\u015b\u0107 powodzi. Decyduje to tak\u017ce o skali wymywania osad\u00f3w ze zbiornika w przypadku jego katastrofy.<\/p>\n\n\n\n

    3. Fala powodziowa powsta\u0142a na skutek tej katastrofy nie spowoduje raczej zalania istotnych obszar\u00f3w zurbanizowanych. Przejdzie przez koryto Wis\u0142y tak jak mniej wi\u0119cej woda zdarzaj\u0105ca si\u0119 raz na 10 lat.<\/p>\n\n\n\n

    4. Wyp\u0142ukiwane osady, przede wszystkim organiczne, spowoduj\u0105 najpewniej intensywne zu\u017cywanie tlenu w rzece, co b\u0119dzie mia\u0142o bardzo silne negatywne skutki dla przyrody rzeki i teren\u00f3w przyrodniczych od niej zale\u017cnych (zalewowych). Wp\u0142yw na Ba\u0142tyk b\u0119dzie najprawdopodobniej niewielki, cho\u0107 trzeba przyzna\u0107, \u017ce wobec w\u0142a\u015bciwie braku bada\u0144 jako\u015bciowych osad\u00f3w w Zbiorniku W\u0142oc\u0142awskim, nie wiadomo zbyt dobrze co zostanie z niego wymyte.<\/p>\n\n\n\n

    5. Oczywi\u015bcie jest tak\u017ce szereg innych czynnik\u00f3w, takich jak wielko\u015b\u0107 ziaren osad\u00f3w (piasek bli\u017cej P\u0142ocka, mu\u0142 w rejonie przy stopniu), g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 zbiornika decyduj\u0105ca o mieszaniu si\u0119 wody z osadami, temperatura itd.<\/p>\n\n\n\n

    Podsumowuj\u0105c, cho\u0107 katastrofa takiego obiektu budowlanego jest dramatycznym zdarzeniem, nie nale\u017cy dramatyzowa\u0107 i przesadza\u0107 w ocenie jej skutk\u00f3w. A ju\u017c na pewno nie nale\u017cy uto\u017csamia\u0107 ich z widokiem film\u00f3w grozy i wal\u0105cych si\u0119 zap\u00f3r g\u00f3rskich.<\/p>\n\n\n\n

    9. Nawadnianie Kujaw i przeciwdzia\u0142anie suszy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Kujawy s\u0105 rzeczywi\u015bcie obszarem mocno dotkni\u0119tym susz\u0105. Jednak przekonanie, \u017ce nowy zbiornik Siarzewo przyczyni si\u0119 istotnie do nawodnienia Kujaw i z tej przyczyny powinien by\u0107 budowany jest b\u0142\u0119dne. Dlaczego?<\/p>\n\n\n\n

    Po pierwsze, gdyby tak by\u0142o ju\u017c znacznie wi\u0119kszy od niego Zbiornik W\u0142oc\u0142awek by\u0142by w tym celu wykorzystywany. Nie jest.<\/p>\n\n\n\n

    Po drugie, pob\u00f3r wody na cele nawadniania jest te\u017c mo\u017cliwy z rzeki p\u0142yn\u0105cej. Uj\u0119cia w\u00f3d p\u0142yn\u0105cych nie s\u0105 niczym zaskakuj\u0105cym. Wody w rzece wystarczy do tego celu.<\/p>\n\n\n\n

    Po trzecie wysokie brzegi doliny oraz jej geologia powoduj\u0105, \u017ce nawet przy spi\u0119trzeniu wody w rzece, zwierciad\u0142o wody w gruncie nie podniesie si\u0119 znacznie. Zapewne nie zasili nawet istotnie korzeni drzew w dalszej cz\u0119\u015bci doliny, gdy\u017c wody w gruncie spi\u0119trzone przez podwy\u017cszenie zwierciad\u0142a wody do\u015b\u0107 szybko opadaj\u0105, nie zasilaj\u0105c Kujaw, a tylko niewielkie obszary wok\u00f3\u0142 doliny Wis\u0142y i dop\u0142yw\u00f3w. W tym kontek\u015bcie pojawia si\u0119 te\u017c pytanie o przyspieszon\u0105 erozj\u0119 poni\u017cej kolejnego stopnia?<\/p>\n\n\n\n

    10. Polska ma niskie zasoby wodne i trzeba budowa\u0107 retencj\u0119<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Typowy cytat medialny na temat suszy (a cz\u0119sto te\u017c uruchamiany przy okazji powodzi) w Polsce brzmi: \u201eMamy zasoby wodne por\u00f3wnywalne z Egiptem. Retencja w Polsce stanowi tylko nieco ponad 6,5% obj\u0119to\u015bci \u015bredniorocznego odp\u0142ywu rzekami, a tymczasem warunki fizyczne i geograficzne Polski stwarzaj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci retencjonowania nawet 15% \u015bredniorocznego odp\u0142ywu.\u201d Potem bywa, \u017ce podaje si\u0119 wielko\u015b\u0107 retencji zbiornikowej w Norwegii\u2026i zgrabnie przechodzi o potrzeby budowy Siarzewa.<\/p>\n\n\n\n

    Trzeba sobie jasno powiedzie\u0107, a m\u00f3wi\u0119 to jako hydrotechnik, \u017ce znaczenie dla przeciwdzia\u0142ania suszy i zwi\u0119kszenia retencji, kt\u00f3ra realnie mo\u017ce poprawi\u0107 warunki rolnicze i gospodarcze, czy te\u017c pom\u00f3c w przygotowaniu kraju na zmiany klimatyczne ma:<\/p>\n\n\n\n

    \u2022 ograniczenie uszczelniania, betonowania, asfaltowania powierzchni, ograniczenie odp\u0142ywu i powszechne retencjonowanie wody,
    \u2022 zatrzymanie regulowania rzek i d\u0105\u017cenie do zwi\u0119kszenie naturalnej retencji rzecznej, czyli odzyskanie przestrzeni dla rzek, umo\u017cliwienie ich meandrowania, rozlewania si\u0119 tam gdzie tylko to mo\u017cliwe ,
    \u2022 zadrzewienia \u015br\u00f3dp\u00f3lne, wzrost lesisto\u015bci, ograniczenia wycinek,
    \u2022 retencja rozproszona, drobne, \u015brednie stawy i zbiorniki lokowane poza ciekami, oczka wodne, utrzymanie melioracji, sieci row\u00f3w, utrzymanie bagien i gromadzenie wody w gruncie, czy te\u017c tzw. zielono-niebieska infrastruktura w miastach.<\/p>\n\n\n\n

    Miliard z\u0142otych zainwestowany w powy\u017csze dzia\u0142ania da wiele wi\u0119cej ni\u017c miliard przeznaczony na budow\u0119 stopnia. Zaniedbania w gospodarce wodami opadowymi decyduj\u0105cej o jej retencji i jako\u015bci s\u0105 tak du\u017ce i istotne, \u017ce to na nich trzeba skupi\u0107 uwag\u0119, a nie na projektach, kt\u00f3rych w\u0105tpliwy efekt je\u015bli w og\u00f3le b\u0119dzie widoczny, to mo\u017ce za 15 \u2013 20 lat. Przegradzanie rzek i budowa du\u017cych zbiornik\u00f3w retencyjnych na rzekach to ostatnie i najmniej warto\u015bciowe dzia\u0142anie. Nie jeste\u015bmy Norwegi\u0105. Nie jeste\u015bmy Egiptem. Te por\u00f3wnania bazuj\u0105ce na sumowaniu liczb na poziomie kraju nie maj\u0105 sensu, a tylko odsuwaj\u0105 uwag\u0119 od dzia\u0142a\u0144 rzeczywi\u015bcie mo\u017cliwych do podj\u0119cia. Tak samo jako dla rolnika na Kujawach mieszkaj\u0105cego 10 km od rzeki zbiornik Siarzewo nie ma \u017cadnego znaczenia. A wody potrzebuje rolnik, a nie rybak, dlatego potrzebna jest ona tam gdzie spada ona z deszczem, daleko od rzek, a niepotrzebne jest jej spi\u0119trzenie tam gdzie ona jest, czyli w rzekach.<\/p>\n\n\n\n

    11. Budowa kolejnego odcinka drogi wodnej i uruchomienie transportu rzecznego na Wi\u015ble.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Aby taka rzeka jak Wis\u0142a mog\u0142a by\u0107 sensownie uznana za drog\u0119 wodn\u0105 powinna na ca\u0142ej d\u0142ugo\u015bci od Gda\u0144ska do Warszawy mie\u0107 parametry drogi wodnej tzw. IV klasy lub wy\u017cszej. Oznacza to 2.8 metra g\u0142\u0119boko\u015bci, 40-50 metr\u00f3w szeroko\u015bci i promienie \u0142uk\u00f3w 650 metr\u00f3w. W praktyce bez budowy stopni wodnych osi\u0105gni\u0119cie tych parametr\u00f3w nie jest mo\u017cliwe.<\/p>\n\n\n\n

    Budowa samego Siarzewa, przed\u0142u\u017cy drog\u0119 wodn\u0105 tak, \u017ce sp\u0142awny b\u0119dzie odcinek P\u0142ock \u2013 Siarzewo. Rzeka poni\u017cej ma jednak klas\u0119 Ib, II i III. Mo\u017ce uda\u0142oby si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 klas\u0119 III, dokonuj\u0105c kosztownej regulacji i remontu umocnie\u0144 Wis\u0142y. Co jednak daje p\u0142ywanie z Siarzewa do P\u0142ocka? Co ewentualnie mo\u017ce da\u0107 p\u0142ywanie z Gda\u0144ska do P\u0142ocka? Mo\u017ce sens mia\u0142oby, gdyby z Gda\u0144ska uruchomi\u0107 drog\u0119 wodn\u0105 do w\u0119z\u0142a Bydgoskiego i dalej w stron\u0119 Odry. Opr\u00f3cz trasy potrzebne s\u0105 jeszcze porty roz\u0142adunkowe. I odbiorcy. I mo\u017cliwo\u015b\u0107 wywiezienia kontener\u00f3w dalej. Tymczasem liczebno\u015b\u0107 naszej floty rokrocznie spada (dane z lat 1996 \u2013 2000), co jest tak\u017ce skutkiem degradacji dr\u00f3g wodnych.<\/p>\n\n\n\n

    Szybki rozw\u00f3j port\u00f3w kontenerowych, szczeg\u00f3lnie w Gda\u0144sku stwarza jednak wyzwanie dla roz\u0142adunku i transportu kontener\u00f3w w g\u0142\u0105b l\u0105du. Z kolei doj\u015bcie lodo\u0142amaczy do zbiornika W\u0142oc\u0142awek wymaga g\u0142\u0119boko\u015bci oko\u0142o 1.8 metra, co wcale nie jest oczywisto\u015bci\u0105 na Wi\u015ble.<\/p>\n\n\n\n

    Problemem nawet po zbudowaniu drogi wodnej mo\u017ce by\u0107 jednak zapewnienie wystarczaj\u0105cej g\u0142\u0119boko\u015bci wody przez wymagan\u0105 przepisami mi\u0119dzynarodowymi liczb\u0119 240 dni w roku (pami\u0119tajmy o zlodzeniach i okresach suszy). Oczywi\u015bcie tak\u017ce wyzwaniem by\u0142oby zapewnienie \u015bwiat\u0142a (skrajni) pod mostami na Wi\u015ble.<\/p>\n\n\n\n

    W dyskursie pojawia si\u0119 te\u017c argument, \u017ce Rz\u0105d Polski podpisa\u0142 konwencj\u0119 AGN, czyli porozumienie w sprawie rozwoju \u015br\u00f3dl\u0105dowych dr\u00f3g wodnych o europejskim znaczeniu. Nie jest to twarde zobowi\u0105zanie, a raczej pewna wsp\u00f3lna deklaracja kraj\u00f3w kt\u00f3re do tego porozumienia przyst\u0105pi\u0142y. Mo\u017ce by\u0107 wypowiedziane z rocznym wyprzedzeniem.<\/p>\n\n\n\n

    Przy tej okazji warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na zapis tej konwencji, okre\u015blaj\u0105cy wymogi co do zapewnienia ci\u0105g\u0142o\u015bci mo\u017cliwo\u015bci transportu wodnego:<\/p>\n\n\n\n

    \u201eWprowadzanie przerw w okresach niskiego stanu w\u00f3d jest niedopuszczalne. Na drogach wodnych o zmiennych poziomach g\u0142\u0119boko\u015bci zezwala si\u0119 natomiast na uzasadnione ograniczenie dopuszczalnego zanurzenia. Nale\u017cy jednak zapewni\u0107, aby minimalne zanurzenie w ka\u017cdym momencie wynosi\u0142o 1,20 m, a zalecane lub charakterystyczne zanurzenie by\u0142o osi\u0105gni\u0119te lub przekroczone przez 240 dni w roku. W rejonach wymienionych w podpunkcie (ii) powy\u017cej nale\u017cy zapewni\u0107, aby minimalne zanurzenie wynosi\u0142o 1,20 m \u015brednio przez 60% czasu trwania okresu \u017ceglugi.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n

    Zgadzam si\u0119, \u017ce gdy ju\u017c istnieje, transport rzeczny jest korzystny. Ale gdy go nie ma? Mo\u017cliwo\u015bci skomunikowania naszych dr\u00f3g wodnych z europejskimi lub tymi u wschodnich lub po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w s\u0105 bardzo utrudnione. Utrzymanie powy\u017cszych wymog\u00f3w, przy za\u0142o\u017ceniu p\u0142ywania po uregulowanych rzekach \u2013 w\u0105tpliwe. To projekty rozwoju \u015br\u00f3dl\u0105dowych dr\u00f3g wodnych o europejskim standardzie, je\u015bli w og\u00f3le realizowalne, obliczone na dziesi\u0105tki lat i pokolenia. Uzyskanie za\u015b III klasy dr\u00f3g wodnych nie b\u0119dzie prze\u0142omem w transporcie. Nie mam wra\u017cenia, by odby\u0142a si\u0119 w\u0142a\u015bciwa dyskusja dotycz\u0105ca rozwoju \u015br\u00f3dl\u0105dowych dr\u00f3g wodnych w kontek\u015bcie rozwoju transportu ko\u0142owego, g\u0142\u00f3wnie kolejowego i rozwoju port\u00f3w, plan\u00f3w budowy CPK, itd.<\/p>\n\n\n\n

    Rozwa\u017cmy jednak tak\u017ce wtedy wariant, w kt\u00f3rym drogi wodne lokowane s\u0105 poza korytem rzeki, jako kana\u0142y obok rzek. Wbrew pozorom, nie jest to niemo\u017cliwe, a koszt prawdopodobnie nie przekracza kosztu budowy autostrad i mo\u017ce by\u0107 ni\u017cszy ni\u017c koszty budowy stopni wodnych na rzekach. Szlak na kanale \u017ceglugowym powinien wynosi\u0107 minimum 40 metr\u00f3w szeroko\u015bci, gdy tymczasem kanalizowanie Wis\u0142y wymaga budowy obiekt\u00f3w (stopni wodnych) o d\u0142ugo\u015bci na przyk\u0142ad 900 metr\u00f3w. Pomys\u0142y budowy kana\u0142\u00f3w wzd\u0142u\u017c rzek nie s\u0105 niczym nowym w Europie i na \u015bwiecie i a\u017c dziw, \u017ce nikt tej opcji jak dot\u0105d nie rozpatrzy\u0142.<\/p>\n\n\n\n

    To tylko niekt\u00f3re ciekawe czynniki, kt\u00f3re warto dyskutowa\u0107. Decyzja ma jednak charakter strategiczny i mo\u017ce by\u0107 rozpatrywana nie jako osobny argument do budowy stopnia Siarzewo, lecz w ca\u0142ym uj\u0119ciu pomys\u0142u u\u017ceglowienia rzek w Polsce.<\/p>\n\n\n\n

    12. Przeciwdzia\u0142anie erozji dna i geomorfologia, \u201ekarmienie rzeki\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ka\u017cda rzeka wraz z wod\u0105 transportuje cz\u0105stki mineralne. W potokach to kamienie, w g\u00f3rskich rzekach \u2013 \u017cwir, w nizinnych \u2013 piach. Zu\u017cywa na to du\u017co energii. Gdy na skutek spowolnienia przep\u0142ywu w zbiorniku nast\u0119puje opadanie tych cz\u0105stek mineralnych, wyp\u0142ywaj\u0105ca woda jest niejako \u201eg\u0142odna\u201d, ma za du\u017co energii. Efektem jest silne pobieranie materia\u0142u, pocz\u0105tkowo z brzeg\u00f3w, ale g\u0142\u00f3wnie i z czasem coraz bardziej z dna poni\u017cej zapory i to na d\u0142ugim odcinku. To znany i szeroko opisany proces erozji dna i brzeg\u00f3w poni\u017cej przegrodze\u0144 rzek.<\/p>\n\n\n\n

    W latach 1970 \u2013 2002 elektrownia wodna na stopniu W\u0142oc\u0142awek pracowa\u0142a w trybie interwencyjnoszczytowym, a potem cz\u0119sto w tak zwanym trybie remontowo-interwencyjnym. Raptowne zrzuty wody i zmiany jej poziomu powodowa\u0142y jeszcze mocniejsze wyp\u0142ukiwanie piachu z dna Wis\u0142y \u2013 czyli erozj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    Dodatkowo stopie\u0144 wodny pracowa\u0142 w warunkach innych ni\u017c te na kt\u00f3re by\u0142 projektowany. Nie powsta\u0142 nigdy stopie\u0144 wodny poni\u017cej. Woda zamiast trafia\u0107 na \u201epoduszk\u0119 wodn\u0105\u201d kolejnego zbiornika, wyp\u0142ukiwa\u0142a dno Wis\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

    Efektem powy\u017cszych proces\u00f3w jest, \u017ce dno rzeki poni\u017cej stopnia W\u0142oc\u0142awek bardzo si\u0119 obni\u017cy\u0142o, miejscami nawet tworz\u0105c kilkunastometrowe przeg\u0142\u0119bienia! Jest tak\u017ce niemal ca\u0142kowicie wymiecione z cz\u0119\u015bci mineralnych (piachu) na d\u0142ugim odcinku. Miejscami erozja wyhamowa\u0142a na troch\u0119, gdy\u017c woda natrafi\u0142a na mocniejszy ilasty grunt, tworz\u0105cy swoiste progi. Jednak proces stale post\u0119puje. Ods\u0142oni\u0119ciu uleg\u0142y i wymaga\u0142y zabezpieczenia nawet ruroci\u0105gi PERNu (Przedsi\u0119biorstwa Eksploatacji Rurociag\u00f3w Naftowych).<\/p>\n\n\n\n

    Erozja stwarza problem dla mostu we W\u0142oc\u0142awku, a obni\u017cenie dna Wis\u0142y skutkuje te\u017c odci\u0119ciem i erodowaniem dna jej dop\u0142yw\u00f3w (Mie\u0144, Zg\u0142owi\u0105czka).<\/p>\n\n\n\n

    Erozja to powa\u017cny problem i w\u0142a\u015bciwie nie zosta\u0142 on jak dot\u0105d skutecznie zahamowany poni\u017cej zap\u00f3r i stopni wodnych. Aby mu przeciwdzia\u0142a\u0107 na \u015bwiecie podejmuje si\u0119 pr\u00f3by zasilanie rzek poni\u017cej zap\u00f3r w rumowisko (czyli piach, \u017cwir) tak by rzeka zu\u017cywa\u0142a energi\u0119 na jego przemieszczania i nie wymywa\u0142a brzeg\u00f3w lub dna. Piach czy \u017cwir transportuje si\u0119 barkami. Jest to nie\u0142atwe zadanie i wymaga \u015bcis\u0142ej kontroli geomorfolog\u00f3w rzecznych, aby na przyk\u0142ad nie dopu\u015bci\u0107 do odk\u0142adania si\u0119 usypisk w ni\u017cszych rejonach rzeki. Proces ten nazywa si\u0119 cz\u0119sto \u201ekarmieniem rzeki\u201d. Dzia\u0142ania te nie s\u0105 prowadzone we W\u0142oc\u0142awku, co wi\u0119cej piach osadzany w rejonie P\u0142ocka wyp\u0142yca wlot do Zbiornika W\u0142oc\u0142awskiego gro\u017c\u0105c zatorem lodowym. Teoretycznie te w\u0142a\u015bnie sedymenty mog\u0142yby by\u0107 bagrowane, transportowane i zrzucane poni\u017cej stopnia W\u0142oc\u0142awek. Do dzisiaj nie rozumiem, czemu si\u0119 tego nie robi. Zapewne to kwestia decyzji i pieni\u0119dzy, kt\u00f3rych na utrzymanie zawsze brakuje. Skoro jednak teraz ich brak, jak\u0105 mamy gwarancj\u0119, \u017ce po wybudowaniu kolejnego stopnia problem nie przeniesie si\u0119 w d\u00f3\u0142 Wis\u0142y. Czy barki rzeczywi\u015bcie b\u0119d\u0105 transportowa\u0107 rumowisko spod P\u0142ocka i dociera\u0107 z nim poni\u017cej Siarzewa przez dwie \u015bluzy? Musia\u0142aby to by\u0107 praca niemal ci\u0105g\u0142a, wahad\u0142owa paru zestaw\u00f3w barek.<\/p>\n\n\n\n

    Prawdopodobnie erozja poni\u017cej kolejnego stopnia nie b\u0119dzie tak dramatyczna. Wiele zrobiono w projekcie, aby j\u0105 ograniczy\u0107. Jednak, mimo wszelkich dzia\u0142a\u0144, nawet je\u015bli rzeczywi\u015bcie zostan\u0105 podj\u0119te, erozja spowolni, ale wyst\u0105pi.<\/p>\n\n\n\n

    Warto jednak zrozumie\u0107, \u017ce ju\u017c teraz odcinek ten jest erodowany. Traci na tym te\u017c przyroda, gdy\u017c dno staje si\u0119 ja\u0142owe i gliniaste, zamiast by\u0107 piaszczystym. Zuba\u017cany jest ekosystem rzeki, a wcinaj\u0105ce si\u0119 koryto powoduje jej zaw\u0119\u017cenie. Dno, a zatem poziom wody obni\u017ca si\u0119 o kilka centymetr\u00f3w rocznie na d\u0142ugim odcinku dziesi\u0105tek kilometr\u00f3w poni\u017cej zapory. Obni\u017cenie to zapewne przek\u0142ada si\u0119 te\u017c na poziom wody w gruncie. Proces post\u0119puje i dotrze zapewne w najbli\u017cszych kilkunastu latach w rejon Solca Kujawskiego. Jak temu przeciwdzia\u0142a\u0107? \u201eKarmienie rzeki\u201d mo\u017ce spowolni\u0107 ten proces, cho\u0107 nie jest to oczywiste, \u0142atwe i definitywne rozwi\u0105zanie. Oczywi\u015bcie mo\u017cna tak\u017ce postulowa\u0107 budow\u0119 kolejnego stopnia i \u201ezestopniowanie\u201d rzeki a\u017c po Ba\u0142tyk. Mo\u017cna te\u017c dywagowa\u0107 nad rozebraniem zapory we W\u0142oc\u0142awku. Prawda, \u017ce jest o czym my\u015ble\u0107?<\/p>\n\n\n\n

    13. Czy budowa stopnia to rzeczywi\u015bcie niszczenie naturalnej rzeki?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Cz\u0119sto s\u0142yszymy argument, \u017ce Wis\u0142a to ostatnia du\u017ca nieuregulowana, dzika rzeka w Europie. I zapewne tak na niekt\u00f3rych odcinkach jest (np. odcinek od Warszawy do P\u0142ocka). Akurat jednak okre\u015blenie \u201edzika rzeka\u201d trudno przy\u0142o\u017cy\u0107 do odcinka rzeki poni\u017cej W\u0142oc\u0142awka. Jest ona silnie przekszta\u0142cona na skutek funkcjonowania stopnia. Wymyte osady denne, wcinaj\u0105ce si\u0119 koryto, od Silna ju\u017c uregulowany odcinek rzeki, mocno zurbanizowane brzegi okolic W\u0142oc\u0142awka, lokalne umocnienia, odci\u0119te dop\u0142ywy (n a przyk\u0142ad Zg\u0142owi\u0105czka), erodowany wylot Mienia (Mieni), przekszta\u0142cona przyroda \u2013 to wszystko powoduje, \u017ce ten odcinek daleki jest od typowego wyobra\u017cenia dzikiej rzeki. Na skutek dzia\u0142ania stopnia W\u0142oc\u0142awek pewnie nawet ostatnie k\u0119py i \u0142achy b\u0119d\u0105 przemieszcza\u0107 si\u0119 w stron\u0119 odcinka uregulowanego i powoli zanika\u0107. Czyli z jednej strony, tak \u2013 Wis\u0142a to jest na d\u0142ugich odcinkach nieuregulowana rzeka, ale ostro\u017cnie z tym argumentem w odniesieniu do miejsca lokalizowania stopnia Siarzewo.<\/p>\n\n\n\n

    14. Skala i wykonalno\u015b\u0107 kompensacji przyrodniczej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    To bardzo trudne i z\u0142o\u017cone zagadnienie. Trudno przecie\u017c przyj\u0105\u0107, \u017ce przyroda stoi w miejscu i umiemy dok\u0142adnie zaplanowa\u0107 jej zmian\u0119. W ramach prac koncepcyjnych stopnia Siarzewo (co uj\u0119to w raporcie z oceny oddzia\u0142ywania na \u015brodowisko) zaplanowano kompensacj\u0119 przyrodnicz\u0105 o niespotykanej skali. W koncepcji nowego stopnia wodnego przyj\u0119to, \u017ce najpierw minimalizuje si\u0119 oddzia\u0142ywanie, tak by by\u0142o ono mo\u017cliwie najmniejsze, a dopiero to czego nie uda si\u0119 zminimalizowa\u0107, kompensuje, i to w stopniu kilkakrotnie (dwu, trzykrotnie) wi\u0119kszym ni\u017c spodziewane oddzia\u0142ywanie. Wynika to z faktu, \u017ce niekoniecznie 100% kompensacji si\u0119 powiedzie. To wci\u0105\u017c (niestety!) wyj\u0105tkowe podej\u015bcie do inwestowania w infrastrukturze.<\/p>\n\n\n\n

    Na co warto zwr\u00f3ci\u0107 konkretnie uwag\u0119? Oto kilka cech nowego projektu, kt\u00f3re warto zauwa\u017cy\u0107, gdy\u017c jest wyj\u0105tkowym krokiem na drodze dialogu hydrotechnik\u00f3w, geomorfolog\u00f3w rzecznych i przyrodnik\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

    \u2022 niski pr\u00f3g na jazie, tzw. pr\u00f3g Jambora, kt\u00f3ry ma kszta\u0142t \u0142agodnej \u201eg\u00f3rki\u201d i umo\u017cliwia sp\u0142awienie cz\u0119\u015bci rumowiska i swobodny przep\u0142yw wody w sytuacji powodziowej;
    \u2022 zaprojektowanie stanowiska dolnego tak, by jak najbardziej przeciwdzia\u0142a\u0142o erozji; rozbudowana niecka wypadowa, wprowadzenie \u017cwirodennego dna o ci\u0105g\u0142ym uziarnieniu celem \u201eopancerzenia\u201d dna na wylocie z niecki (czyli tak dobranej krzywej uziarnienia, by nie nast\u0119powa\u0142o wyp\u0142ukiwanie pojedynczych ziaren);
    \u2022 alimentacja (czyli zasilanie) rumowiska poni\u017cej nowego stopnia dla przeciwdzia\u0142ania erozji;
    \u2022 koryto obej\u015bcia stopnia wodnego W\u0142oc\u0142awek dla ryb (tak \u2013 W\u0142oc\u0142awek!), kt\u00f3rego wykonanie jest warunkiem koniecznym, by w og\u00f3le my\u015ble\u0107 o kolejnym stopniu, zaprojektowane w formie naturalnej rzeki \u017cwirodennej na lewym brzegu Wis\u0142y, po trasie tzw. kana\u0142u A, o przep\u0142ywie kilkunastu metr\u00f3w sze\u015bciennych na sekund\u0119.
    \u2022 analogiczne koryto obej\u015bcia dla ryb nowego stopnia, por\u00f3wnywalne wielko\u015bci\u0105 do Drw\u0119cy, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 regulowania przep\u0142ywu i kszta\u0142towania meandr\u00f3w w szerokiej terasie. Koryta te sprzyjaj\u0105 te\u017c zapewnieniu ci\u0105g\u0142o\u015bci rzeki. Wymiary i forma tych koryt jest naprawd\u0119 imponuj\u0105ca i ma niewiele wsp\u00f3lnego z przep\u0142awkami, jako nanizanymi na strumyk jeziorkami. M\u00f3wimy o zupe\u0142nie innej skali. No chyba, \u017ce w tzw. mi\u0119dzyczasie kto\u015b projekt zmodyfikowa\u0142, jednak wtedy projekt nie b\u0119dzie zgodny z decyzj\u0105 OO\u015a. Niestety znaj\u0105c warunki realizacji inwestycji w Polsce nie da si\u0119 wykluczy\u0107, \u017ce decyzja nie b\u0119dzie zrealizowana zgodnie z zapisami. Do dzisiaj na przyk\u0142ad nie zrealizowano decyzji \u015brodowiskowej na przebudow\u0119 stopnia W\u0142oc\u0142awek \u2013 wci\u0105\u017c nie wykonano przep\u0142awki terenowej. Ta przep\u0142awka powinna zosta\u0107 obecnie zast\u0105piona rzeczonym korytem obiegowym.
    \u2022 przep\u0142awki \u201etechniczne\u201d po obu stronach elektrowni; ich skala tak\u017ce jest wyj\u0105tkowa;
    \u2022 osobna \u201eprzep\u0142awka\u201d dla w\u0119gorzy;
    \u2022 brzegi i skarpy zap\u00f3r bocznych o \u0142agodnym nachyleniu 1:4, a nawet mniejszym, co pozwala na swobodny dost\u0119p do rzeki i nie wymaga ich istotnego umacniania. Rozwija si\u0119 na nich ro\u015blinno\u015b\u0107 strefy przej\u015bcia woda-l\u0105d, co jest bardzo istotne dla obszar\u00f3w od w\u00f3d zale\u017cnych;
    \u2022 w\u0142\u0105czenie starorzeczy w kompensacj\u0119 i ich okresowe \u201eprzemywanie\u201d czy te\u017c zalewanie wodami powodziowymi;
    \u2022 za\u0142o\u017cenie, \u017ce odp\u0142yw z \u201euk\u0142adu zbiornik\u00f3w\u201d jest co do zasady taki, jak dop\u0142yw do g\u00f3rnego, czyli zakaz pracy szczytowej;
    \u2022 wreszcie r\u00f3\u017cne rozproszone dzia\u0142ania jak nasadzenia (w tym najwi\u0119kszy znak zapytania \u2013 odbudowa las\u00f3w \u0142\u0119gowych), budki dla ptak\u00f3w, i najr\u00f3\u017cniejsze \u201ewsparcie\u201d dla r\u00f3\u017cnych gatunk\u00f3w zwierz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

    D\u0142ugo mo\u017cna wymienia\u0107 dobre rozwi\u0105zania zastosowane w tym projekcie. Jednak wci\u0105\u017c najwi\u0119ksze w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105ce \u201eudatno\u015bci\u201d kompensacji zwi\u0105zane s\u0105 z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 odtworzenia las\u00f3w \u0142\u0119gowych i \u201echarakteru doliny rzeki nizinnej\u201d z jej typowymi procesami, gdy kolejne oko\u0142o 30 km rzeki zmieniane by\u0142oby w zbiornik przep\u0142ywowy, jak r\u00f3wnie\u017c z prze\u017cywalno\u015bci\u0105 smolt\u00f3w (to takie \u201erybki, kt\u00f3re niedawno si\u0119 wyl\u0119g\u0142y i sp\u0142ywaj\u0105 do\u015b\u0107 bezwolnie w d\u00f3\u0142 rzeki z nurtem\u201d). Gdy smolty trafi\u0105 najpierw w obszar Zbiornika W\u0142oc\u0142awskiego, potem \u201eSiarzewskiego\u201d wiele z nich nie prze\u017cyje: zgubi\u0105 si\u0119 w toni spowolnionego nurtu, wy\u0142api\u0105 je drapie\u017cniki. Na pewno te\u017c stopnie wodne powoduj\u0105 redukcj\u0119 liczebno\u015bci ryb docieraj\u0105cych na tar\u0142o i w og\u00f3le przemieszczaj\u0105cych si\u0119 w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142 rzeki.<\/p>\n\n\n\n

    Przy okazji warto wspomnie\u0107, \u017ce bardzo krytycznie odnosi\u0142 si\u0119 pan profesor Marek Grze\u015b do idei tworzenia sztucznych wysp na zbiorniku, gdy\u017c zagra\u017ca\u0142y korytarzowisp\u0142awiania lod\u00f3w i mog\u0142y stanowi\u0107 powa\u017cne utrudnienie dla akcji lodo\u0142amania na nowym zbiorniku i poni\u017cej. St\u0105d w naszej koncepcji ich nie by\u0142o<\/p>\n\n\n\n

    15. Nadrz\u0119dny interes publiczny.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Ochrona obszar\u00f3w Natura 2000, a wi\u0119c tych kt\u00f3re sami w Polsce uznali\u015bmy za szczeg\u00f3lnie cenne przyrodniczo, wymaga, aby inwestowanie w nich nie powodowa\u0142o negatywnego oddzia\u0142ywania na przedmiot ich ochrony. Wyj\u0105tkiem jest sytuacja w kt\u00f3rej realizowany jest \u015bci\u015ble i w\u0105sko zdefiniowana potrzeba publiczna, o znaczeniu wa\u017cniejszym ni\u017c ochrona przyrody, czyli w\u0142a\u015bnie nadrz\u0119dny interes publiczny.<\/p>\n\n\n\n

    Warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce w raporcie \u015brodowiskowym budowa stopnia jest za\u0142o\u017ceniem a priori. Za\u0142o\u017ceniem inwestora \u2013 Energa S.A. \u2013 by\u0142o zapewnienie bezpiecze\u0144stwa stopnia W\u0142oc\u0142awek poprzez budow\u0119 kolejnego stopnia poni\u017cej. Oczywi\u015bcie w tle przewija\u0142o si\u0119 tak\u017ce KZGW (dzisiejsze PGW Wody Polskie), jednak cel by\u0142 okre\u015blony jasno. Nie rozwa\u017cano w spos\u00f3b szczeg\u00f3\u0142owy tak jak budowy, innych wariant\u00f3w, remontu czy rozbi\u00f3rki zapory we W\u0142oc\u0142awku. Z punktu widzenia Energa S.A. to zrozumia\u0142e \u2013 jest operatorem elektrowni wodnej przy Zaporze W\u0142oc\u0142awskiej i jest \u015bci\u015ble zainteresowana produkcj\u0105 energii.<\/p>\n\n\n\n

    Jednak takie postawienie zadania wobec przej\u0119cia pe\u0142nej odpowiedzialno\u015bci za projektowanie przez PGW Wody Polskie nie znajduje zastosowania. Pytanie o nadrz\u0119dny interes publiczny musi wr\u00f3ci\u0107 do punktu wyj\u015bcia, to jest do analizy pe\u0142ni wariant\u00f3w zabezpieczenia stopnia W\u0142oc\u0142awek i osi\u0105gni\u0119cia pozosta\u0142ych korzy\u015bci. Mamy bowiem do czynienia z inwestorem publicznym, czyli wydaj\u0105cym nasze wsp\u00f3lne pieni\u0105dze, a nie jak mia\u0142o to miejsce poprzednio \u2013 firm\u0105\/inwestorem prywatnym, cho\u0107 sp\u00f3\u0142k\u0105 skarbu pa\u0144stwa. St\u0105d oczekiwanie przejrzysto\u015bci procesu decyzyjnego oraz dost\u0119pu do ca\u0142o\u015bci zgromadzonej dokumentacji jest tym bardziej s\u0142uszne.<\/p>\n\n\n\n

    W mojej opinii, nadrz\u0119dny interes mo\u017ce by\u0107 tylko dyskutowany w tym przypadku poprzez wa\u017cenie korzy\u015bci i strat r\u00f3\u017cnych wariant\u00f3w. Je\u015bli rozwa\u017cana jest droga wodna, to r\u00f3wnie\u017c wr\u00f3ci\u0107 nale\u017cy na poziom strategicznej oceny oddzia\u0142ywania projektu polegaj\u0105cego na przekszta\u0142ceniu Wis\u0142y w drog\u0119 wodn\u0105, a wi\u0119c budowy ca\u0142ej serii stopni wodnych.<\/p>\n\n\n\n

    Wobec rozwa\u017cania nadrz\u0119dnego interesu publicznego uwa\u017cam, \u017ce konieczne jest ponowne zadanie pytania, czy warto stopie\u0144 Siarzewo budowa\u0107, a nie czy jest to jedyny spos\u00f3b zabezpieczenia potencjalnie zagro\u017conego stopnia W\u0142oc\u0142awek, kt\u00f3ry \u201ewymaga podparcia.<\/p>\n\n\n\n

    16. Zachowanie ci\u0105g\u0142o\u015bci przyrodniczej korytarza rzeki.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Sam kszta\u0142t stopnia Siarzewo widoczny na wizualizacjach udost\u0119pnionych w internecie oraz na fizycznej makiecie, kt\u00f3ra wiele lat by\u0142a wystawiona w siedzibie Energa S.A. wynika z bardzo silnie postawionego przez nas priorytetu zachowania ci\u0105g\u0142o\u015bci ekosystemu korytarza rzeki. Chwa\u0142\u0119 tutaj nale\u017cy odda\u0107 firmie AB Architekci i Januszowi Ko\u0142aczkowskiemu, \u015bwietnemu architektowi.<\/p>\n\n\n\n

    Dbali\u015bmy przygotowuj\u0105c koncepcje nie tylko o mo\u017cliwe zachowanie ci\u0105g\u0142o\u015bci w zakresie \u015brodowiska wodnego, czy dla zwierz\u0105t l\u0105dowych, ale tak\u017ce d\u0105\u017cyli\u015bmy do tego, by uczyni\u0107 obiekt mo\u017cliwe dost\u0119pnym i u\u017cytecznym dla spo\u0142eczno\u015bci lokalnej i turyst\u00f3w. Dbali\u015bmy tak\u017ce o minimalizacj\u0119 jego wp\u0142ywu na krajobraz. St\u0105d jego upodobnienie do mostu, charakterystyczne wjazdy\/zjazdy z dw\u00f3ch stron stopnia, k\u0142adka pieszo rowerowa, a\u017curowa konstrukcja hali, st\u0105d brak przegrodzenia zapor\u0105 odcink\u00f3w l\u0105dowych, koryto migracji dla ryb, rozwa\u017cania na temat sp\u0142awiania kajak\u00f3w itd. Nie wiem ile z tych rozwi\u0105za\u0144 zosta\u0142o w dalszych pracach zachowanych, ale \u2013 jak s\u0105dzicie Pa\u0144stwo \u2013 czy s\u0142usznie przyjmuj\u0119, \u017ce skoro kto\u015b u\u017cywa tej samej wizualizacji, to projektu nie zmieni\u0142?<\/p>\n\n\n\n

    17. Ile mo\u017ce trwa\u0107 budowa takiego stopnia?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    To te\u017c interesuj\u0105ce pytanie i \u2013 o dziwo \u2013 budzi sporo emocji. Jest wg mnie sze\u015b\u0107 czynnik\u00f3w decyduj\u0105cych o czasie trwania budowy stopnia na Wi\u015ble:<\/p>\n\n\n\n

    1. Konieczno\u015b\u0107 przepuszczania Wis\u0142y przez teren budowy. Nie mo\u017cna na raz przegrodzi\u0107 wi\u0119cej ni\u017c 1\/3 rzeki.<\/p>\n\n\n\n

    2. Okresy zimowe: zlodzenia, sp\u0142awianie lod\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

    3. Przepuszczanie w\u00f3d powodziowych i skutki ewentualnej powodzi dla budowy.<\/p>\n\n\n\n

    4. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 dowozu materia\u0142\u00f3w, w tym lokalizacji i odleg\u0142o\u015bci miejsc do pozyskiwania kruszywa.<\/p>\n\n\n\n

    5. Sekwencja produkcji i instalowania turbin wodnych, wobec warunk\u00f3w budowy elektrowni. Takich turbin nie produkuje si\u0119 masowo, jest pewna sekwencja produkcji na zam\u00f3wienie, a ich instalowanie to d\u0142ugi proces i robi\u0105 to wyszkolone ekipy, jedna po drugiej. To trwa miesi\u0105ce, a nie dni.<\/p>\n\n\n\n

    6. Zapewnienie ci\u0105g\u0142o\u015bci finansowania, co przek\u0142ada si\u0119 na mo\u017cliwo\u015bci firmy wykonawczej.<\/p>\n\n\n\n

    Sensownie analizowany okres wynosi od 8 do 12 lat. Wiemy jednak dobrze, \u017ce \u2013 i to nie tylko w warunkach polskich \u2013 budowa du\u017cych obiekt\u00f3w hydrotechnicznych na og\u00f3\u0142 mocno si\u0119 przeci\u0105ga. Wymaga te\u017c znacznie wi\u0119kszych nak\u0142ad\u00f3w ni\u017c na og\u00f3\u0142 si\u0119 zak\u0142ada co z kolei koreluje z pkt. 6 powy\u017cej \u2013 ci\u0105g\u0142o\u015bci\u0105 finansowania. Kto\u015b uwa\u017ca, \u017ce da si\u0119 kr\u00f3cej? A ile lat budowano Malczyce, Racib\u00f3rz, Czorsztyn? Ile w tym czasie 12, albo i wi\u0119cej lat mo\u017ce si\u0119 wydarzy\u0107 rzeczy nieprzewidywalnych?<\/p>\n\n\n\n

    18. Czy warto budowa\u0107 czyli kilka s\u0142\u00f3w o op\u0142acalno\u015bci budowy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Stopie\u0144 w kszta\u0142cie pokazywanym na wizualizacjach wymaga nak\u0142ad\u00f3w przekraczaj\u0105cych na pewno 4 mld PLN. Po wybudowaniu wymaga sta\u0142ego ponoszenia koszt\u00f3w na utrzymanie, lodo\u0142amanie, alimentacj\u0119 rumowiska, utrzymanie kompensacji przyrodniczych, okresowe remonty itd. Oczywi\u015bcie elektrownia wodna sama w sobie jest przedsi\u0119wzi\u0119ciem op\u0142acalnym, pod warunkiem, \u017ce kto\u015b inny poniesie koszt budowy zapory, \u015bluzy, jazu, mostu i k\u0142adki oraz kompensacji przyrodniczych. Model w kt\u00f3rym pa\u0144stwo polskie buduje stopie\u0144, a prywatny inwestor \u2013 elektrowni\u0119, dla prywatnego inwestora (czy sp\u00f3\u0142ki skarbu pa\u0144stwa), jest doskona\u0142y. Dla spo\u0142ecze\u0144stwa finansuj\u0105cego budow\u0119 z podatk\u00f3w lub pieni\u0119dzy zewn\u0119trznych, kredyt\u00f3w Banku \u015awiatowego czy po\u017cyczek i dotacji UE \u2013 niekoniecznie. Licz\u0105c ca\u0142o\u015b\u0107 tych element\u00f3w, budowa stopnia Siarzewo si\u0119 finansowo nie op\u0142aca. Co wi\u0119cej, niestety inwestycje hydrotechniczne maj\u0105 to do siebie, \u017ce na og\u00f3\u0142 wychodz\u0105 znacznie dro\u017cej i trwaj\u0105 znacznie d\u0142u\u017cej ni\u017c pierwotnie si\u0119 to szacuje. Gdyby kto\u015b szuka\u0142 polskich przyk\u0142ad\u00f3w, niech przyjrzy si\u0119 ostatnim przyk\u0142adom: projektowi suchego zbiornika Racib\u00f3rz, zalew czorszty\u0144skiemu na Dunajcu, czy realizacji stopnia wodnego Malczyce.<\/p>\n\n\n\n

    Czy op\u0142aca si\u0119 w rachunku ekonomicznym? Je\u015bli poprowadzi\u0107 go racjonalnie \u2013 nie. Decyzja o budowie kolejnego stopnia nie jest zatem decyzj\u0105 finansowo uzasadnion\u0105. Mo\u017ce by\u0107 ona decyzj\u0105 o charakterze polityczno-gospodarczym, na przyk\u0142ad je\u015bli chcieliby\u015bmy wraca\u0107 do idei transportu rzecznego na Wi\u015ble, od Gda\u0144ska po Warszaw\u0119. Na ile s\u0105 to pomys\u0142y rodem z poprzednich epok? Czy w dzisiejszych czasach nie lepiej jednak 4 miliard\u00f3w, a raczej 32 miliard\u00f3w (na budow\u0119 oko\u0142o 8 stopni wodnych) wyda\u0107 na inne cele? W moim przekonaniu mamy jako kraj wa\u017cniejsze cele i m\u0105drzejsze sposoby wydawania pieni\u0119dzy ni\u017c budz\u0105ce powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci inwestycje, z kt\u00f3rych po\u017cytek mog\u0105 mie\u0107 ewentualnie nasze pra, pra, pra, pra\u2026wnuki. Mam jednak silne przekonanie, \u017ce m\u0142ode pokolenia wcale tych stopni nie pragn\u0105 i raczej w przypadku plan\u00f3w zestopniowania Wis\u0142y mamy do czynienia z niezrewidowan\u0105 w por\u0119 strategi\u0105 gospodarki wodnej. To ju\u017c jednak zupe\u0142nie inna rozmowa i inna analiza, kt\u00f3rej tylko lekko dotykam w punkcie poni\u017cej.<\/p>\n\n\n\n

    19. Skutki budowy dla lokalnej spo\u0142eczno\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Najpierw pozytywy. Przyznam, \u017ce nie ma ich zbyt wiele. A naprawd\u0119 szukali\u015bmy. Okresowy wzrost zatrudnienia wynikaj\u0105cy z budowy? Rozw\u00f3j firm lokalnych podczas budowy (catering, noclegi, podwykonawcy budowlani)? No przecie\u017c nie budujemy po to, by ludzie mieli zaj\u0119cie. To mo\u017ce by\u0107 ewentualnie korzy\u015b\u0107 poboczna, niewielka zreszt\u0105. Budow\u0119 realizowa\u0107 b\u0119dzie na pewno du\u017ca firma, zapewne zagraniczna, gdy\u017c wykonawca rob\u00f3t b\u0119dzie musia\u0142 dysponowa\u0107 do\u015bwiadczeniem w takich inwestycjach i du\u017cymi mo\u017cliwo\u015bciami finansowymi.<\/p>\n\n\n\n

    Most? \u0141\u0105czy on dwa brzegi, ale nie prowadz\u0105 w jego ci\u0105gu istotne drogi, na pewno pomo\u017ce lokalnej spo\u0142eczno\u015bci, most\u00f3w nigdy za ma\u0142o. Na pewno nie nast\u0105pi jednak istotne przeniesieniu ruchu innego ni\u017c bardzo lokalny w zwi\u0105zku z jego budow\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Wzrost ruchu turystycznego? Pojed\u017acie Pa\u0144stwo nad Zbiornik W\u0142oc\u0142awski i zobaczcie ile tam ruchu turystycznego. Tyle co kot nap\u0142aka\u0142. Kilka \u017cagl\u00f3wek, kilka biednych przystani, par\u0119 pensjonat\u00f3w i okresowych restauracji czy grill\u00f3w z rybami. Przez te lata nie rozwin\u0105\u0142 si\u0119. Obwa\u0142owane zbiorniki przep\u0142ywowe nie s\u0105 dla ludzi bardziej kusz\u0105ce ni\u017c naturalne rzeka. Starali\u015bmy si\u0119 dlatego ogranicza\u0107 obwa\u0142owanie i d\u0142ugo\u015b\u0107 zap\u00f3r bocznych na Zbiorniku Siarzewskim, ale nie czarujmy si\u0119 \u2013 to nie b\u0119dzie wybitna atrakcja turystyczna.<\/p>\n\n\n\n

    Bezpiecze\u0144stwo? Co\u015b jest na rzeczy. O tym by\u0142a ju\u017c mowa powy\u017cej przy okazji analizowania katastrofy. Bo bezpiecze\u0144stwo powodziowe, mo\u017cna uzyska\u0107 du\u017co pro\u015bciej i taniej.<\/p>\n\n\n\n

    Rozw\u00f3j kilku miejscowo\u015bci? Nieszawy, Siarzewa,..? A jak bardzo rozwija si\u0119 W\u0142oc\u0142awek dzi\u0119ki temu, \u017ce obok jest stopie\u0144 wodny i elektrownia?<\/p>\n\n\n\n

    Podniesienie wody w studniach? Hm..<\/p>\n\n\n\n

    Negatywy te\u017c nie s\u0105 jakie\u015b druzgoc\u0105ce. Uci\u0105\u017cliwo\u015b\u0107 spowodowana budow\u0105, ruch budowlany \u2013 tak. Odci\u0119cie od rzeki przez obwa\u0142owania i zapory boczne. Tak \u2013 lokalnie, cho\u0107 to bywa dotkliwe. Zniszczenia przyrody. No nie wiem, na ile lokalnie jest to odczuwalne.<\/p>\n\n\n\n

    W mojej opinii projekt ten zupe\u0142nie nie jest projektem lokalnym. Anga\u017cowanie samorz\u0105du w jego propagowanie oparte jest raczej o niewiedz\u0119 i kr\u00f3tkoterminowe korzy\u015bci lub korzy\u015bci o bardzo ograniczonym zasi\u0119gu. Na przyk\u0142ad rozczarowani mog\u0105 by\u0107 mieszka\u0144cy Nieszawy, \u017ce na budowie raczej zyskaj\u0105 mieszka\u0144cy Siarzewa. Jest to typowy projekt realizuj\u0105cy, przynajmniej w za\u0142o\u017ceniu, wy\u017csze cele gospodarcze, a lokalne spo\u0142eczno\u015bci mog\u0105 jedynie co\u015b drobnego uzyska\u0107 lub co\u015b straci\u0107. Ugra\u0107. Nic wi\u0119cej. Swego czasu firma promuj\u0105ca projekt rozda\u0142a kilkadziesi\u0105t pi\u0142ek do pi\u0142ki no\u017cnej\u2026<\/p>\n\n\n\n

    20. Alimentowanie wody ze zbiornik\u00f3w w celu zasilenia doliny Wis\u0142y.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    W tej wizji ukryta jest znowu pomy\u0142ka mi\u0119dzy zbiornikami g\u00f3rskimi, a stopniami na rzece nizinnej. Nie te ilo\u015bci wody. Nie te wielko\u015bci retencji. Wydawa\u0107 na ten cel 4 mld z\u0142otych? Powiedzmy sobie szczerze: naturalna meandruj\u0105ca lub roztokowa rzeka i jej zostawiona w spokoju przyroda lepiej sobie z suszami poradzi ni\u017c gdyby\u015bmy pr\u00f3bowali w ni\u0105 ingerowa\u0107, a potem pr\u00f3bowa\u0107 zwi\u0119ksza\u0107 przep\u0142yw obni\u017caj\u0105c pi\u0119trzenie w zbiorniku.<\/p>\n\n\n\n

    21. Produkcja energii odnawialnej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Wydaje si\u0119, \u017ce ten punkt powinien nie\u015b\u0107 najmniej kontrowersji. I s\u0105dz\u0119, \u017ce samo obliczenie nie budzi w\u0105tpliwo\u015bci. Roczna produkcja na stopniu Siarzewo mo\u017ce wynie\u015b\u0107 oko\u0142o 300 \u2013 350 MWh.<\/p>\n\n\n\n

    W projekcie zawy\u017cono jednak moc instalowan\u0105 w stosunku do warunk\u00f3w na jakie rozs\u0105dnie dobiera si\u0119 turbiny. Za\u0142o\u017cenie mocy instalowanej powy\u017cej 60MW nie ma fizycznego uzasadnienia. Za ma\u0142o jest dni, gdy elektrownia b\u0119dzie pracowa\u0142a z wy\u017csz\u0105 moc\u0105, a przep\u0142yw przekroczy rozs\u0105dn\u0105 dla elektrowni warto\u015b\u0107 oko\u0142o 1400 m3 \/s. Przy wysokich przep\u0142ywach spad elektrowni maleje (wype\u0142nia si\u0119 koryto poni\u017cej stopnia i maleje r\u00f3\u017cnica poziom\u00f3w wody w zbiorniku i wody poni\u017cej stopnia). Im przep\u0142yw przez elektrowni\u0119 wi\u0119kszy, tym trudniej jest opanowa\u0107 jego skutki poni\u017cej: zrzut wody skoncetrowany przy jednym brzegu (elektrownia zlokalizowana jest z boku stopnia) sprzyja erozji dna. Kusz\u0105 te\u017c wtedy du\u017ce nag\u0142e zrzuty po chwilowym ograniczeniu odp\u0142ywu wody (co na przyk\u0142ad mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z \u201egr\u0105 na gie\u0142dzie energii\u201d), kt\u00f3re to zrzuty mog\u0105 przynie\u015b\u0107 wi\u0119ksze korzy\u015bci u\u017cytkownikowi elektrowni.<\/p>\n\n\n\n

    Na dob\u00f3r turbin ma wp\u0142yw tak\u017ce polityka dofinansowa\u0144, dzia\u0142ania i polityka cenowa producent\u00f3w, zmienno\u015b\u0107 rynku energii itd. Ocena op\u0142acalno\u015bci dla inwestora mo\u017ce nie wynika\u0107 tylko z warunk\u00f3w fizycznych danej lokalizacji. St\u0105d wynika zapewne ch\u0119\u0107 instalowania turbin o mocy nawet 80MW.<\/p>\n\n\n\n

    Je\u015bli z tego punktu uczynimy kluczowy argument zwi\u0105zany z \u201eodnawialn\u0105 energi\u0105\u201d, to rodzi si\u0119 pytanie czy 4 mld PLN wydane na inn\u0105 inwestycj\u0119 energetyczn\u0105, nie dadz\u0105 efekt\u00f3w znacznie lepszych? Oczywi\u015bcie sama elektrownia to mniej ni\u017c po\u0142owa tej kwoty 4 mld. Nie mo\u017cna w projekcie abstrahowa\u0107 od reszty nak\u0142ad\u00f3w inwestycyjnych i sensowno\u015bci ich ponoszenia. \u015awiat w tym obszarze ewoluuje b\u0142yskawicznie, wi\u0119c gdy za oko\u0142o 15 lat \u2013 za\u0142\u00f3\u017cmy to optymistycznie \u2013 produkcja energii na stopniu Siarzewo ruszy, czy rzeczywi\u015bcie uznamy t\u0119 inwestycj\u0119 za op\u0142acaln\u0105? Jaka jest szansa, \u017ce rozwinie si\u0119 energetyka oparta o wod\u00f3r? Widzimy niesamowicie dynamiczny rozw\u00f3j fotowoltaiki. Planowane farmy wiatrowe na Ba\u0142tyku, kt\u00f3rych nak\u0142ady na budow\u0119 s\u0105 por\u00f3wnywalne, maj\u0105 moc instalowan\u0105 5-cio, a nawet 10-cio krotnie wi\u0119ksz\u0105. Nie jestem specjalist\u0105 do energetyki, dlatego raczej w tym punkcie zg\u0142asza\u0142bym w\u0105tpliwo\u015bci ni\u017c jednoznacznie formu\u0142owa\u0142 wnioski. Powa\u017cne w\u0105tpliwo\u015bci jednak s\u0105.<\/p>\n\n\n\n

    Dodatkowo \u201eekologiczno\u015b\u0107\u201d energii wodnej trzeba zderzy\u0107 ze skutkami \u015brodowiskowymi, przede wszystkim efektem barierowo\u015bci i przegrodzenia wa\u017cnego korytarza ekologicznego, b\u0119d\u0105cego osi\u0105 uk\u0142adu rzecznego Polski.<\/p>\n\n\n\n

    22. Wsp\u00f3\u0142praca stopni wodnych \u201ejak na G\u00f3rnej Odrze lub G\u00f3rnej Wi\u015ble\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Wobec wszystkiego co powy\u017cej napisa\u0142em o powodziach, ta wsp\u00f3\u0142praca w zakresie regulowania przep\u0142yw\u00f3w ma znikome znaczenie. Analogia do zbiornik\u00f3w g\u00f3rskich nie sprawdza si\u0119.<\/p>\n\n\n\n

    No chyba, \u017ce za\u0142o\u017cymy, \u017ce elektrownia wodna we W\u0142oc\u0142awku wraca do pracy szczytowej, czyli d\u0142awienia przep\u0142ywu na kilka godzin, by potem zrzuca\u0107 go w okresach piku zapotrzebowania na energi\u0119. Wtedy dolny zbiornik m\u00f3g\u0142by cz\u0119\u015bciowo chocia\u017c zmniejsza\u0107 wp\u0142yw takich nag\u0142ych zrzut\u00f3w na rzek\u0119 poni\u017cej stopnia Siarzewo, \u0142agodz\u0105c odp\u0142yw. To co mo\u017cliwe przy chwilowym, trwaj\u0105cym niedu\u017ce kilka godzin zrzucie nie jest oczywi\u015bcie mo\u017cliwe dla d\u0142ugich fal powodziowych, co warto zauwa\u017cy\u0107 na potrzeby czytelnik\u00f3w, kt\u00f3rzy mo\u017ce zwr\u00f3ciliby uwag\u0119, na brak konsekwencji w opisie.<\/p>\n\n\n\n

    W raporcie o oddzia\u0142ywaniu na \u015brodowisko takie dzia\u0142anie interwencyjno-szczytowe zosta\u0142o jednak wykluczone. Nie jestem energetykiem i przyznam, \u017ce analizowanie korzy\u015bci na rynku energii to nie jest moja silna strona. Odnosz\u0119 jednak wra\u017cenie, \u017ce wobec r\u00f3\u017cnych innych \u017ar\u00f3de\u0142 energii akurat to dzia\u0142anie nie b\u0119dzie mia\u0142o istotnego znaczenia. Rosn\u0105ca popularno\u015b\u0107 fotowoltaiki, kt\u00f3ra akurat najwy\u017csze uzyski daje w momencie szczytu dziennego zapotrzebowania na energi\u0119, mo\u017ce zmieni\u0107 ten obraz istotnie.<\/p>\n\n\n\n

    Czy zatem stopie\u0144 warto budowa\u0107?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

    Niestety nie znam motyw\u00f3w jakie kieruj\u0105 PGW Wody Polskie i rz\u0105d do tego by kontynuowa\u0107 projektowanie stopnia wodnego Siarzewo. O ile motywy te by\u0142y jasno deklarowane dop\u00f3ki inwestorem i proponentem tej inwestycji by\u0142a firma Energa i gdy cel by\u0142 jasno okre\u015blony (zabezpieczenie stopnia W\u0142oc\u0142awek, ale tylko przy jego zachowaniu i poprzez budow\u0119 kolejnego stopnia poni\u017cej, a wi\u0119c elektrowni wodnej), to gdy proponentem staje si\u0119 nie firma, lecz rz\u0105d i instytucja rz\u0105dowa, uzasadnienie musi oprze\u0107 si\u0119 o szersze powody.<\/p>\n\n\n\n

    Staram si\u0119 by\u0107 mo\u017cliwie na bie\u017c\u0105co i szuka\u0107 informacji o projekcie, jednak nie spotka\u0142em si\u0119 z nowym jego uzasadnieniem, a raczej w przestrzeni publicznej zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119 myl\u0105ce tre\u015bci i opinie nie znajduj\u0105ce odzwierciedlenia w faktach. Tak jakby wr\u00f3ci\u0142o my\u015blenie sprzed 2010 roku, czyli bez \u015bwiadomo\u015bci powsta\u0142ej dokumentacji, ale wykorzystuj\u0105ce cz\u0119\u015bciowo jej owoce, jak na przyk\u0142ad raport o odzia\u0142ywaniu na \u015brodowisko. Raport wykonany na zlecenie firmy, a nie rz\u0105du. Nawet gdy prawnie jest to dopuszczalne, a pewnie jest, to jednak uczciwo\u015b\u0107 wymaga rewizji wskazanych motyw\u00f3w, gdy\u017c cel publiczny nie jest tym samym co cel prywatny.<\/p>\n\n\n\n

    Z powy\u017cszego kr\u00f3tkiego przegl\u0105du wynika, \u017ce w dyskusji nale\u017ca\u0142oby najpierw dobrze przemy\u015ble\u0107 kwesti\u0119 dr\u00f3g wodnych i energetyki, a ewentualne korzy\u015bci z tej budowy przeanalizowa\u0107 wobec mo\u017cliwo\u015bci uzyskania ich w inny spos\u00f3b. Przy tak zrewidowanej analizie, efekty trzeba zwa\u017cy\u0107 wobec strat, w tym przede wszystkim \u015brodowiskowych, ale i wobec gigantycznych nak\u0142ad\u00f3w inwestycyjnych i utrzymaniowych oraz ryzyka, w tym wzrostu nak\u0142ad\u00f3w. Czy rzeczywi\u015bcie nie mamy lepszych pomys\u0142\u00f3w na wydanie pieni\u0119dzy publicznych w dzisiejszym \u015bwiecie? A na koniec dobrze przyjrze\u0107 si\u0119 analizie ryzyka, kt\u00f3ra mo\u017ce uczyni\u0107 t\u0119 inwestycj\u0119 znacznie d\u0142u\u017csz\u0105 i dro\u017csz\u0105 ni\u017c ktokolwiek teraz by\u0142by sk\u0142onny przyzna\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    Wypowiadam si\u0119 jako cz\u0142owiek od 20 niemal lat zajmuj\u0105cy si\u0119 zawodowo gospodark\u0105 wodn\u0105 i \u2013 jeszcze raz to podkre\u015bl\u0119 \u2013 hydrotechnik, a r\u00f3wnocze\u015bnie prawdopodobnie jedna z os\u00f3b, kt\u00f3ra posiada najszerszy mo\u017cliwy ogl\u0105d na t\u0119 inwestycj\u0119, uzyskany przez kilka lat pracy nad tym w\u0142a\u015bnie projektem. W moim najg\u0142\u0119bszym przekonaniu bilans szans i zagro\u017ce\u0144, lub jak kto woli korzy\u015bci i strat, nie uzasadnia dzisiaj budowy nowego stopnia na Wi\u015ble.<\/p>\n\n\n\n

    \u00a0*** [1] Cytat pochodzi z ksi\u0105\u017cki o. Macieja Zi\u0119by OP, pt. \u201ePontyfikat na czasy zam\u0119tu. Jan Pawe\u0142 wobec wyzwa\u0144 Ko\u015bcio\u0142a i \u015bwiata.\u201d<\/p>\n\n\n\n

    Ca\u0142y tekst dost\u0119pny w poni\u017cszym pliku pdf, a poni\u017cej tre\u015b\u0107 z niego przeniesiona dla \u0142atwiejszego obioru. 210408-Co-warto-wiedziec-o-Siarzewie-1<\/a>Download<\/a><\/p>\n\n\n\n

    Jacek Zalewski, 05.04.2021<\/p>\n\n\n\n

    \u0179r\u00f3d\u0142o: https:\/\/swiatwody.blog<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Informacja dla proponent\u00f3w i oponent\u00f3w projektu zainteresowanych rzeteln\u0105 wiedz\u0105, a nie tylko konfliktem. Na pocz\u0105tek pos\u0142u\u017c\u0119 si\u0119 lekko skr\u00f3conym cytatem: \u201eJedn\u0105 z powa\u017cniejszych chor\u00f3b wsp\u00f3\u0142czesnego \u015bwiata, kt\u00f3rej wirus zagnie\u017adzi\u0142 si\u0119 i bezkarnie si\u0119 multiplikuje (\u2026), jest aprioryczna jednostronno\u015b\u0107 dokonywanej oceny. Je\u017celi jestem \u201eza\u201d czym\u015b, to uznaj\u0119 jedynie pozytywy, dostrzegam jedynie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2135,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2134"}],"collection":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2134"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2134\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2136,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2134\/revisions\/2136"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2135"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}