{"id":2293,"date":"2024-02-29T20:10:20","date_gmt":"2024-02-29T19:10:20","guid":{"rendered":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=2293"},"modified":"2024-02-29T20:10:21","modified_gmt":"2024-02-29T19:10:21","slug":"fakty-i-mity-zakwity-sinic-w-morzu-baltyckim-cz-ii-wplyw-rolnictwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/?p=2293","title":{"rendered":"Fakty i mity. Zakwity sinic w morzu Ba\u0142tyckim, cz. II \u2013 wp\u0142yw rolnictwa."},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n

Fakty i mity. Zakwity sinic w morzu Ba\u0142tyckim, cz. II \u2013 wp\u0142yw rolnictwa.<\/p>\n\n\n

\n
\"naowzy\"<\/figure><\/div>\n\n\n

W poprzednim wpisie opisywa\u0142em w jakim stopniu oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do zakwit\u00f3w sinic wyst\u0119puj\u0105cych w morzu Ba\u0142tyckim (do przeczytania tutaj)<\/a>. Analizowany materia\u0142 ko\u0144czy\u0142 si\u0119 stwierdzeniem, \u017ce g\u0142\u00f3wnym zagro\u017ceniem dla jako\u015bci w\u00f3d jest rolnictwo. Dzi\u015b przybli\u017c\u0119 Wam ten temat i wsp\u00f3lnie przeanalizujemy  dost\u0119pne dane.<\/p>\n\n\n\n

Zacznijmy od danych, kt\u00f3re pokaza\u0142em we wcze\u015bniejszym wpisie. Jak widzimy na poni\u017cszej grafice zanieczyszczenia obszarowe to g\u0142\u00f3wne \u017ar\u00f3d\u0142o zanieczyszczenia w\u00f3d azotem i fosforem w \u201enaszej\u201d cz\u0119\u015bci Ba\u0142tyku.
W tym miejscu warto wspomnie\u0107 o jeszcze jednej rzeczy. Z Polski dostaje si\u0119 do morza najwi\u0119cej tych pierwiastk\u00f3w, co powoduje, \u017ce to nasz kraj mo\u017ce by\u0107 traktowany jako g\u0142\u00f3wna przyczyna jako\u015bci wody w Ba\u0142tyku. Niekt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 wybiela\u0107 nasz wizerunek przeliczaj\u0105c ilo\u015b\u0107 azotu i fosforu na jednego mieszka\u0144ca, czy na powierzchni\u0119 zlewni, i wtedy ju\u017c nie wygl\u0105damy tak \u017ale. Przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 wypowied\u017a G\u0142\u00f3wnego Inspektora Ochrony \u015arodowiska z 2010 roku:<\/p>\n\n\n\n

\n

W przeliczeniu na kilometr kwadratowy powierzchni zlewni, Polska jest na trzecim miejscu w\u015br\u00f3d kraj\u00f3w najbardziej zanieczyszczaj\u0105cych morze zwi\u0105zkami fosforu i na pi\u0105tym miejscu, je\u015bli chodzi o zwi\u0105zki azotu. Te niekorzystne statystyki zmieniaj\u0105 si\u0119, je\u015bli przeliczy\u0107 zanieczyszczenia na jednego mieszka\u0144ca zlewni Ba\u0142tyku. W takim por\u00f3wnaniu jeste\u015bmy na przedostatnim miejscu, je\u015bli chodzi o zwi\u0105zki fosforu i ostatnim w przypadku zwi\u0105zk\u00f3w azotu.<\/em> (ca\u0142y artyku\u0142 -> tutaj<\/a>)<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Z punktu widzenia sinic i ca\u0142ego ekosystemu Ba\u0142tyku takie wyliczanki nie maj\u0105 sensu. Nie wa\u017cne kto i ile. Liczy si\u0119 \u0142\u0105czna ilo\u015b\u0107 azotu i fosforu trafiaj\u0105ca do morza. Je\u015bli jest ich za du\u017co, ryzyko zakwit\u00f3w sinicowych wzrasta, nie wa\u017cne czy ta nadmiarowa tona czy dwie pochodz\u0105 z Polski, czy z innego kraju nadba\u0142tyckiego. Bo woda i zanieczyszczenia z ni\u0105 p\u0142yn\u0105ce nie znaj\u0105 granic (wi\u0119cej w Pakt dla Wody<\/a>).<\/p>\n\n\n

\n
\"punktowy-obszarowe-zrodla\"
Udzia\u0142 punktowych i obszarowych \u017ar\u00f3de\u0142 zanieczyszcze\u0144 azotu i fosforu dop\u0142ywaj\u0105cych do Ba\u0142tyku (dane z 2000 r., opracowanie HELCOM<\/a>)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Wracaj\u0105c do roli rolnictwa w powstawaniu zakwit\u00f3w sinicowych. Azot i fosfor pochodz\u0105 ze stosowania nawoz\u00f3w, maj\u0105cych zwi\u0119ksza\u0107 plony. Jak podaje GUS w ostatnim czasie zu\u017cycie nawoz\u00f3w pozostaje na w miar\u0119 sta\u0142y poziomie, co mo\u017cna sprawdzi\u0107 -> tutaj<\/a>. Jednak nie ilo\u015b\u0107 stosowanych nawoz\u00f3w ma znaczenie, a ich stosowanie w odpowiednim momencie, w odpowiedniej ilo\u015bci i w odpowiednim miejscu. I tu z pomoc\u0105 przychodzi prof. Andrzej Sapek, kt\u00f3ry od wielu lat zajmuje si\u0119 wp\u0142ywem rolnictwa na \u015brodowisko, w tym tak\u017ce na zasoby wody. W swoim artykule z 2008 roku \u201eNAWO\u017bENIE FOSFOREM A JEGO SKUTKI W \u015aRODOWISKU\u201d (do przeczytania w ca\u0142o\u015bci -> tutaj<\/a>) przedyskutowa\u0142 dok\u0142adnie ten problem. Przytocz\u0119 kluczowe fragmenty i jeden wykres.<\/p>\n\n\n\n

Zaczynaj\u0105c od wykresu. Jak wida\u0107 przez prawie 25 lat zu\u017cycie nawoz\u00f3w by\u0142o na do\u015b\u0107 wysokim poziomie. I gdzie\u015b na prze\u0142omie upadku bloku wschodniego, zu\u017cycie nawoz\u00f3w fosforowych zacz\u0119\u0142o spada\u0107 w Polsce oraz w krajach zachodnich.(\u017ar\u00f3d\u0142o: Sapek, 2008<\/a>)<\/p>\n\n\n\n

Polecam zapozna\u0107 si\u0119 z ca\u0142\u0105 publikacj\u0105, pomimo i\u017c pochodzi ona z 2008 i dotyczy tylko fosforu, to pokazuje jak dob\u00f3r metody oblicze\u0144 wp\u0142ywa na wynik ko\u0144cowy. W momencie pisania publikacji autor wskazuje, \u017ce bilans fosforu w rolnictwie obliczany metod\u0105 powierzchni gleby wykazuje tylko niewielki nadmiar stosowania nawoz\u00f3w fosforowych (lub nawet zerowy bilans). Oznacza\u0142oby to, \u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 nawozu jest wch\u0142aniana przez uprawy i produkcj\u0119 zwierz\u0119c\u0105. Zgodnie z metod\u0105 zaproponowan\u0105 przez Autora, tylko 40% fosforu z nawoz\u00f3w opuszcza gospodarstwa rolne wraz ze sprzedanymi produktami zwierz\u0119cymi i ro\u015blinnymi. Pozosta\u0142e 60% gromadzi si\u0119 w glebie i\/lub rozprasza do \u015brodowiska. W po\u0142\u0105czeniu ze strategi\u0105 nawo\u017cenia na zapas, kt\u00f3ra by\u0142a popularna w latach 60 i 70, za skutkowa\u0142o to prze\u017cy\u017anieniem zbiornik\u00f3w wodnych i Ba\u0142tyku.<\/p>\n\n\n\n

A jak wiecie z Paktu dla Wody<\/a> \u2013 Woda czasu nie liczy<\/strong>, wi\u0119c poziom nawo\u017cenia z przesz\u0142o\u015bci odbija si\u0119 nam teraz czkawk\u0105 w postaci zakwit\u00f3w sinicowych.<\/p>\n\n\n\n

Potwierdzaj\u0105 to tak\u017ce inne badania polskich naukowc\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n

\n

Nawet je\u015bli teraz b\u0119dziemy dba\u0107 o \u015brodowisko, a rolnicy b\u0119d\u0105 stosowa\u0107 mniej nawoz\u00f3w, z kt\u00f3rych do gleb, a potem do w\u00f3d przedostaj\u0105 si\u0119 substancje biogenne, to polskie rzeki i Ba\u0142tyk b\u0119d\u0105 zanieczyszczone nawet przez kilkadziesi\u0105t lat \u2013 uwa\u017ca fizyk \u015brodowiska dr Przemys\u0142aw Wachniew z AGH.<\/em> [\u2026] Zgodnie z wynikami bada\u0144 z\u0142y stan polskich w\u00f3d i Ba\u0142tyku to nie tylko efekt obecnego nawo\u017cenia grunt\u00f3w przez rolnik\u00f3w. \u201eDzisiaj zmagamy si\u0119 z efektem nawo\u017cenia stosowanego jeszcze w latach 70-tych, 80-tych\u201d \u2013 zaznaczy\u0142 w rozmowie z PAP naukowiec z Akademii G\u00f3rniczo-Hutniczej w Krakowie. <\/em>(ca\u0142y wywiad znajdziecie tutaj)<\/a><\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rzy mog\u0105 powiedzie\u0107, \u017ce przecie\u017c te 60% nadwy\u017cki nie trafia w ca\u0142o\u015bci do Ba\u0142tyku. Potwierdzam, \u017ce zapewne nie wszystko, ale inne dzia\u0142ania cz\u0142owieka polegaj\u0105ce na przekszta\u0142caniu zar\u00f3wno krajobrazu rolniczego jak i oddzia\u0142ywaniu na sie\u0107 rzeczn\u0105 i \u015brodowisko wodne. Nadwy\u017cki nawoz\u00f3w mog\u0142yby by\u0107 wychwytywane przez ro\u015bliny l\u0105dowe, wodne i ro\u015bliny obszar\u00f3w podmok\u0142ych. Niestety w rolniczym krajobrazie brak jest tych ro\u015blin, co dobrze pokazuje poni\u017csze zdj\u0119cie. W efekcie nadmiar nawoz\u00f3w przedostaje si\u0119 bardzo szybko sieci\u0105 row\u00f3w, kana\u0142\u00f3w i rzek do zbiornik\u00f3w wodnych i morza Ba\u0142tyckiego. Proste jak rynna rzeki i kana\u0142y, powoduj\u0105, \u017ce nawet jak si\u0119 jaka\u015b ro\u015blinno\u015b\u0107 trafi to nie ma ona odpowiedniego czasu, \u017ceby wychwyci\u0107 odpowiedni\u0105 ilo\u015b\u0107 azotu i fosforu z wody. Wi\u0119c pierwiastki te z pr\u0119dko\u015bci\u0105 narciarza jad\u0105cego na krech\u0119 trafiaj\u0105 do zbiornik\u00f3w i Ba\u0142tyku, gdzie stanowi\u0105 \u015bwietn\u0105 po\u017cywk\u0119 dla sinic.<\/p>\n\n\n

\n
\"R\u00c3\u00b3w,
R\u00f3w bez strefy ro\u015blinno\u015bci na brzegu i w korycie (\u017ar\u00f3d\u0142o: pixabay\/Skitterphoto<\/a>)<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

I dopiero teraz podj\u0119to dzia\u0142ania (a w\u0142a\u015bciwie Unia Europejska cz\u0119\u015bciowo je na nas wymusi\u0142a), kt\u00f3re mog\u0105 pom\u00f3c ograniczy\u0107 wp\u0142yw rolnictwa na jako\u015b\u0107 w\u00f3d. Pierwszym krokiem by\u0142a nowa ustawa Prawo Wodne, a kolejnym jest projekt rozporz\u0105dzenia \u201eProgram dzia\u0142a\u0144 maj\u0105cych na celu ograniczenie odp\u0142ywu azotu\u201d, o kt\u00f3rym prostym j\u0119zykiem napisano -> tutaj<\/a>, a z ca\u0142ym projektem, kt\u00f3ry od czerwca czeka na podpis premiera mo\u017cecie zapozna\u0107 si\u0119 -> tutaj<\/a>. Problem jednak tkwi w tym, \u017ce rozporz\u0105dzenie dotyczy tylko azotu, a to fosfor z tej pary jest bardziej niewdzi\u0119cznym pierwiastkiem<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Poniewa\u017c pozbycie si\u0119 nadmiaru fosforu ze \u015brodowiska jest trudniejsze, ale to temat na inny wpis, kt\u00f3rym pewnie si\u0119 zajm\u0119 w mi\u0119dzyczasie.<\/p>\n\n\n\n

EDIT: 29.02.2024 r Niekt\u00f3rzy pytali o nowsze dane \u2013 b\u0119d\u0119 sukcesywnie uzupe\u0142nia\u0142 wpis. Na pocz\u0105tek % udzia\u0142 \u0142adunk\u00f3w dop\u0142ywaj\u0105cych do Ba\u0142tyku z Polski (opracowanie z 2020 r. \u2013 kolejny okres raportowy do HELCOMu to 2021-2024)<\/p>\n\n\n\n

\"Mo\u017ce<\/figure>\n\n\n\n

A w cyklu o sinicach, mo\u017cecie si\u0119 spodziewa\u0107 jeszcze co najmniej 3 wpis\u00f3w: o samych sinicach oraz dw\u00f3ch o rozwi\u0105zaniach, kt\u00f3re s\u0142u\u017c\u0105 ograniczaniu wyst\u0119powania zakwit\u00f3w sinic. Jak chcecie dowiedzie\u0107 si\u0119 jeszcze czego\u015b o sinicach to piszcie. Zobacz\u0119 co da si\u0119 zrobi\u0107 \ud83d\ude09<\/p>\n\n\n\n

Autor: dr Sebastian Szklarek.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Fakty i mity. Zakwity sinic w morzu Ba\u0142tyckim, cz. II \u2013 wp\u0142yw rolnictwa. W poprzednim wpisie opisywa\u0142em w jakim stopniu oczyszczalnie \u015bciek\u00f3w mog\u0105 przyczynia\u0107 si\u0119 do zakwit\u00f3w sinic wyst\u0119puj\u0105cych w morzu Ba\u0142tyckim (do przeczytania tutaj). Analizowany materia\u0142 ko\u0144czy\u0142 si\u0119 stwierdzeniem, \u017ce g\u0142\u00f3wnym zagro\u017ceniem dla jako\u015bci w\u00f3d jest rolnictwo. Dzi\u015b przybli\u017c\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2294,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[37],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2293"}],"collection":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2293"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2293\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2295,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2293\/revisions\/2295"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/2294"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2293"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2293"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/czyste-jeziora.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2293"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}